Vai trò của đầu vào sản xuất trong tạo giá trị

Tuy nhiên, vai trò của đầu vào không dừng ở việc “cung cấp thứ cần thiết để sản xuất”. Đầu vào đồng thời xác lập khả năng sản xuất, ảnh hưởng đến đặc tính của đầu ra, hình thành cấu trúc chi phí và quyết định một phần quan trọng của giá trị gia tăng. Vì vậy, hai doanh nghiệp cùng tạo một loại sản phẩm nhưng sử dụng đầu vào với chất lượng, tỷ lệ phối hợp và hiệu suất khác nhau có thể đạt kết quả kinh tế rất khác nhau.

Đầu vào là điều kiện hình thành đầu ra và giới hạn năng lực sản xuất

Ở cấp độ cơ bản nhất, không có đầu vào thì quá trình chuyển hóa không thể diễn ra. Nguyên liệu cung cấp vật chất, lao động thực hiện hoặc kiểm soát hoạt động, máy móc và vốn tạo năng lực xử lý, năng lượng duy trì quá trình, còn các dịch vụ mua ngoài bổ sung những chức năng mà doanh nghiệp không tự cung cấp.

Điều quan trọng hơn là mỗi đầu vào đều có thể trở thành một ràng buộc của năng lực đầu ra. Một dây chuyền có công suất thiết kế lớn nhưng thiếu nguyên liệu không thể khai thác hết năng lực. Ngược lại, nguyên liệu dồi dào cũng không làm sản lượng tăng vô hạn nếu máy móc, nhân lực hoặc năng lượng đã đạt giới hạn.

Có thể hình dung năng lực sản xuất thực tế chịu tác động bởi sự kết hợp của nhiều yếu tố:

Đầu ra = f(l lao động, vốn, vật liệu, năng lượng, dịch vụ và hiệu quả tổ chức)

Cách tiếp cận năng suất đa yếu tố cũng dựa trên nguyên tắc này: hiệu quả sản xuất không nên được đánh giá chỉ bằng một yếu tố riêng lẻ mà phải xem xét lượng đầu ra so với tập hợp các đầu vào được sử dụng.

Do đó, tăng một đầu vào chỉ làm năng lực đầu ra tăng khi những đầu vào bổ trợ còn đủ khả năng tiếp nhận. Đây là lý do quản trị sản xuất cần quan tâm đến tính cân đối của hệ thống đầu vào, thay vì chỉ tìm cách bổ sung nguồn lực ở một điểm riêng biệt.

Chất lượng đầu vào tác động đến khả năng tạo ra đầu ra đạt yêu cầu

Đầu vào không chỉ có thuộc tính số lượng. Chất lượng của chúng quyết định điều kiện mà quá trình sản xuất phải xử lý.

Nguyên liệu có đặc tính không ổn định làm quá trình phải hấp thụ nhiều biến động hơn. Lao động thiếu kỹ năng có thể làm giảm khả năng vận hành đúng quy trình. Thiết bị có độ chính xác thấp giới hạn mức chính xác mà đầu ra có thể đạt được. Nguồn năng lượng hoặc dịch vụ đầu vào thiếu ổn định cũng có thể tạo gián đoạn dù những nguồn lực còn lại vẫn sẵn sàng.

Cơ chế ở đây có thể mô tả theo chuỗi:

Biến động đầu vào → biến động quá trình → biến động đầu ra

Điều đó không có nghĩa chất lượng đầu ra luôn bằng chất lượng đầu vào. Công nghệ, kiểm soát quá trình, tiêu chuẩn hóa và năng lực quản trị có thể giảm hoặc bù đắp một phần biến động. Nhưng việc bù đắp đó thường cần thêm nguồn lực, thời gian hoặc chi phí.

Vì vậy, đầu vào chất lượng thấp nhưng giá mua rẻ chưa chắc tạo ra lợi thế chi phí. Nếu nó làm tăng tỷ lệ phải xử lý lại, tiêu hao vật liệu, thời gian máy hoặc nguồn lực kiểm soát, chi phí thực tế của một đơn vị đầu ra đạt yêu cầu có thể tăng.

Cơ cấu đầu vào quyết định chi phí để tạo ra một đơn vị đầu ra

Để hiểu vai trò của đầu vào trong tạo giá trị, cần phân biệt giá trị đầu ra với giá trị gia tăng.

Theo OECD, giá trị gia tăng phản ánh giá trị được tạo ra trong hoạt động sản xuất và được đo bằng giá trị đầu ra trừ đi tiêu dùng trung gian. BEA cũng định nghĩa giá trị gia tăng của một ngành là tổng đầu ra trừ đầu vào trung gian.

Có thể biểu diễn:

Giá trị gia tăng = Giá trị đầu ra − Giá trị đầu vào trung gian

BEA mô tả đầu vào trung gian là hàng hóa và dịch vụ được sử dụng trong sản xuất, bao gồm những thành phần như năng lượng, nguyên liệu, bán thành phẩm và dịch vụ mua ngoài.

Ví dụ, nếu một quá trình tạo ra lượng sản phẩm trị giá 10 tỷ đồng và tiêu thụ 6 tỷ đồng đầu vào trung gian, phần chênh lệch 4 tỷ đồng là giá trị gia tăng theo cách tiếp cận này.

Điểm quan trọng là tăng giá trị đầu ra chưa chắc đồng nghĩa với tăng tương ứng giá trị gia tăng. Nếu doanh nghiệp phải sử dụng thêm một lượng đầu vào trung gian gần bằng phần doanh thu tăng thêm, phần giá trị thực sự được tạo thêm có thể nhỏ.

Bởi vậy, vai trò kinh tế của đầu vào phải được đánh giá đồng thời ở hai phía: nó giúp tạo ra sản lượng, nhưng bản thân việc sử dụng đầu vào cũng tiêu thụ giá trị.

Hiệu suất sử dụng đầu vào quyết định năng suất của quá trình

Hai hệ thống có thể sở hữu lượng đầu vào tương đương nhưng tạo ra lượng đầu ra khác nhau. Phần khác biệt nằm ở khả năng chuyển hóa nguồn lực thành kết quả.

BLS định nghĩa năng suất đa yếu tố là phép so sánh lượng đầu ra với lượng đầu vào kết hợp được sử dụng để tạo ra đầu ra đó. Các đầu vào có thể gồm lao động, vốn, năng lượng, vật liệu và dịch vụ mua ngoài.

Về mặt khái niệm:

Năng suất = Đầu ra / Đầu vào sử dụng

Điều này tạo ra hai con đường khác nhau để tăng kết quả sản xuất.

Một là tăng lượng nguồn lực đưa vào. Doanh nghiệp có thể bổ sung nhân công, máy móc, nguyên liệu hoặc năng lượng để tạo thêm sản lượng.

Hai là tạo được nhiều đầu ra hơn từ cùng một lượng nguồn lực. Đây là cải thiện hiệu suất chuyển hóa.

Con đường thứ hai có ý nghĩa đặc biệt đối với tạo giá trị bởi nó không yêu cầu đầu vào tăng cùng tốc độ với đầu ra. Nếu cùng một hệ thống tạo được nhiều sản phẩm đạt yêu cầu hơn trong khi mức tiêu thụ nguồn lực không tăng tương ứng, chi phí đầu vào phân bổ trên mỗi đơn vị đầu ra có khả năng giảm.

Vì thế, câu hỏi quản trị quan trọng không chỉ là “cần bao nhiêu đầu vào?” mà còn là “mỗi đơn vị đầu vào đang tạo được bao nhiêu kết quả hữu ích?”

Giá trị không được tạo ra bởi đầu vào riêng lẻ mà bởi cách các đầu vào được phối hợp

Một ngộ nhận phổ biến là đầu vào tốt hơn hoặc nhiều hơn sẽ tự động tạo ra đầu ra tốt hơn. Quan hệ thực tế phức tạp hơn.

Đầu vào chỉ tạo ra giá trị thông qua quá trình chuyển hóa. Lao động có kỹ năng cao nhưng thiết bị không phù hợp có thể không phát huy hết năng lực. Máy móc hiện đại nhưng nguyên liệu thiếu ổn định cũng khó duy trì kết quả. Vốn đầu tư lớn nhưng tổ chức sản xuất kém vẫn có thể dẫn đến công suất nhàn rỗi.

Do đó, quan hệ giữa đầu vào và đầu ra không đơn giản là cộng các nguồn lực lại với nhau. Giá trị còn phụ thuộc vào:

·         Mức độ phù hợp giữa các đầu vào

·         Khả năng cân bằng công suất giữa các công đoạn

·         Cách tổ chức và kiểm soát quá trình

·         Công nghệ dùng để chuyển hóa đầu vào

·         Mức lãng phí phát sinh trong sản xuất

Chính vì vậy, năng suất đa yếu tố tập trung vào hiệu quả của tập hợp đầu vào, thay vì quy toàn bộ thay đổi đầu ra cho riêng lao động hoặc riêng vốn. BLS cũng lưu ý các thước đo này mô tả quan hệ giữa đầu ra thực và các đầu vào kết hợp tham gia sản xuất.

Ý nghĩa thực tế là doanh nghiệp có thể nâng kết quả mà không nhất thiết phải liên tục mua thêm nguồn lực. Loại bỏ điểm nghẽn, giảm thời gian chờ, hạn chế phế phẩm hoặc phối hợp lại công suất có thể làm những đầu vào đang tồn tại tạo ra nhiều đầu ra hữu ích hơn.

Tối ưu đầu vào phải đồng thời xem xét năng lực, chất lượng và giá trị gia tăng

Nếu chỉ tối ưu một chỉ tiêu, quyết định về đầu vào có thể tạo ra kết quả trái ngược ở chỉ tiêu khác.

Giảm lượng nguyên liệu quá mức có thể làm giảm chi phí đầu vào nhưng đồng thời khiến sản lượng hoặc tỷ lệ sản phẩm đạt yêu cầu giảm. Tăng nhân lực có thể nâng công suất tại một công đoạn nhưng không tạo thêm đầu ra nếu thiết bị phía sau đã trở thành điểm nghẽn. Mua vật liệu chất lượng cao hơn có thể làm chi phí mua tăng nhưng lại có khả năng giảm tổn thất trong quá trình.

Do đó, quản trị đầu vào nên xem xét ít nhất ba mối quan hệ đồng thời:

1.    Đầu vào → Năng lực đầu ra: Nguồn lực hiện có cho phép tạo được bao nhiêu đầu ra

2.    Đầu vào → Chất lượng đầu ra: Đặc tính và độ ổn định của nguồn lực ảnh hưởng thế nào đến kết quả

3.    Đầu vào → Giá trị gia tăng: Bao nhiêu giá trị đầu vào trung gian được tiêu thụ để tạo ra giá trị đầu ra

Trong đó, giá trị gia tăng là thước đo đặc biệt hữu ích để tránh nhầm lẫn giữa “tạo ra nhiều sản lượng” và “tạo ra nhiều giá trị”. OECD và World Bank đều xác định giá trị gia tăng dựa trên phần chênh lệch giữa giá trị đầu ra và tiêu dùng hoặc đầu vào trung gian.

Vì vậy, một hệ thống đầu vào tốt không nhất thiết là hệ thống có nhiều nguồn lực nhất hoặc mua nguyên liệu rẻ nhất. Đó là hệ thống có đúng nguồn lực, đúng chất lượng, đúng tỷ lệ và được sử dụng với hiệu suất phù hợp để tạo ra đầu ra đáp ứng yêu cầu với mức tiêu hao hợp lý.

Đầu vào sản xuất giữ vai trò nền tảng trong toàn bộ quá trình tạo giá trị vì nó vừa cung cấp nguồn lực cho sản xuất, vừa xác lập giới hạn về công suất, chất lượng và chi phí. Tuy nhiên, giá trị cuối cùng không phụ thuộc đơn thuần vào việc doanh nghiệp có bao nhiêu đầu vào. Yếu tố quyết định là khả năng phối hợp và chuyển hóa những đầu vào đó thành đầu ra hữu ích với mức tiêu hao hợp lý.

Vì thế, muốn cải thiện kết quả sản xuất cần nhìn đồng thời vào chất lượng đầu vào, cơ cấu đầu vào và hiệu suất sử dụng đầu vào. Khi đầu ra tăng nhanh hơn mức nguồn lực phải tiêu thụ, quá trình sản xuất mới thực sự tiến về phía năng suất và khả năng tạo giá trị cao hơn.