Các yếu tố đầu vào sản xuất gồm những nhóm nào?

Khi chuyển sang góc nhìn quản trị sản xuất, cách phân loại có thể chi tiết hơn. Nguyên vật liệu, năng lượng, thông tin và các đối tượng cần xử lý là những nguồn lực được biến đổi; nhân lực, máy móc, nhà xưởng, công nghệ và năng lực quản lý là những nguồn lực thực hiện hoặc kiểm soát quá trình biến đổi. Vì vậy, số lượng “nhóm đầu vào” có thể khác nhau tùy hệ thống phân loại, nhưng bản chất vẫn là xác định những nguồn lực cần có để quá trình sản xuất diễn ra.

Bốn nhóm yếu tố đầu vào sản xuất cốt lõi theo nguồn lực

Trong kinh tế học, yếu tố đầu vào sản xuất thường được gọi là các yếu tố sản xuất. Cách phân loại kinh điển tập trung vào bản chất của nguồn lực được huy động trước và trong quá trình tạo ra sản phẩm.

Tài nguyên thiên nhiên và đất đai

Nhóm này bao gồm đất, nước, khoáng sản, rừng, nguồn năng lượng tự nhiên và các tài nguyên khác được khai thác hoặc sử dụng cho sản xuất.

“Đất đai” trong kinh tế học có nghĩa rộng hơn diện tích mặt bằng. Chẳng hạn, một nhà máy chế biến thực phẩm cần vị trí xây dựng nhà xưởng nhưng đồng thời có thể phụ thuộc vào nước, nguyên liệu nông nghiệp và nguồn năng lượng. Các yếu tố này đều có thể được xem là phần của nguồn lực tự nhiên.

Đặc điểm quan trọng của nhóm này là nhiều tài nguyên có tính hữu hạn hoặc phụ thuộc điều kiện địa lý. Vì vậy, doanh nghiệp không thể luôn tăng đầu vào tự nhiên theo cùng tốc độ với nhu cầu sản xuất.

Lao động

Lao động là toàn bộ sức lao động thể chất và trí tuệ được con người sử dụng trong quá trình sản xuất.

Đầu vào lao động không chỉ được đo bằng số người. Trong quản trị thực tế, doanh nghiệp còn quan tâm đến số giờ công, trình độ chuyên môn, kỹ năng vận hành, kinh nghiệm và khả năng phối hợp của người lao động.

Hai doanh nghiệp có cùng 100 lao động không nhất thiết có cùng một lượng đầu vào lao động hữu hiệu. Nếu một bên sử dụng lao động có kỹ năng cao hơn, quy trình tốt hơn hoặc thời gian làm việc hữu ích lớn hơn thì năng lực tạo đầu ra có thể khác đáng kể.

Vốn

Vốn sản xuất là các tài sản do con người tạo ra và tiếp tục sử dụng để tạo sản phẩm, chẳng hạn:

·         Nhà xưởng

·         Máy móc

·         Dây chuyền

·         Công cụ

·         Phương tiện vận chuyển

·         Hệ thống kho

·         Thiết bị công nghệ

Cần phân biệt vốn sản xuất với tiền. Tiền có thể dùng để mua máy móc hoặc nguyên vật liệu, nhưng bản thân tiền không trực tiếp cắt, ép, gia công hay vận chuyển sản phẩm. Trong phân tích hoạt động sản xuất, yếu tố quan trọng là nguồn lực sản xuất mà doanh nghiệp kiểm soát được nhờ vốn tài chính.

Mức sử dụng vốn cũng có thể được biểu hiện bằng các chỉ tiêu vận hành như số giờ máy, công suất thiết bị hoặc mức độ khai thác dây chuyền.

Năng lực tổ chức và kinh doanh

Máy móc, nhân công và nguyên liệu chưa tự động tạo thành một hệ thống sản xuất hiệu quả. Cần có chủ thể quyết định cách kết hợp các nguồn lực, tổ chức quy trình, phân bổ trách nhiệm và chịu rủi ro.

Đó là vai trò của năng lực tổ chức hoặc năng lực kinh doanh.

Yếu tố này thể hiện qua các quyết định như:

·         Sản xuất sản phẩm nào

·         Sử dụng công nghệ nào

·         Phân bổ vốn ra sao

·         Tổ chức nhân lực như thế nào

·         Mua nguyên liệu ở đâu

·         Kiểm soát tiến độ và chất lượng bằng cách nào

Do đó, năng lực tổ chức không đơn thuần là “một người quản lý”, mà là khả năng biến nhiều nguồn lực riêng lẻ thành một hệ thống có thể tạo đầu ra.

Các đầu vào phải kết hợp với nhau mới tạo được sản lượng

Điểm quan trọng khi nghiên cứu yếu tố đầu vào sản xuất là không nên xem mỗi nhóm như một yếu tố độc lập hoàn toàn.

Một dây chuyền có máy móc nhưng không có nguyên vật liệu sẽ không tạo được sản phẩm. Có nguyên liệu và thiết bị nhưng thiếu lao động đủ năng lực vận hành cũng có thể khiến sản xuất đình trệ. Ngược lại, tăng số lao động trong khi số máy không thay đổi có thể làm năng suất tăng rất ít sau một mức nhất định.

Có thể mô tả logic chung của sản xuất dưới dạng:

Đầu vào → Quá trình biến đổi → Đầu ra

Trong đó, quan hệ giữa đầu vào và đầu ra thường được biểu diễn bằng một hàm sản xuất:

Q = f(X₁, X₂, …, Xₙ)

Q là lượng đầu ra, còn X₁ đến Xₙ đại diện cho những yếu tố đầu vào.

Trong mô hình kinh tế đơn giản, vốn và lao động thường được biểu diễn thành K và L. Công nghệ có thể xuất hiện dưới dạng một yếu tố làm thay đổi hiệu quả sử dụng K và L. Điều này cho thấy sản lượng không chỉ phụ thuộc “có bao nhiêu đầu vào”, mà còn phụ thuộc cách các đầu vào được kết hợp và sử dụng.

Vì vậy, khi đánh giá một hệ thống sản xuất, câu hỏi đúng không chỉ là doanh nghiệp có những nguồn lực nào mà còn là nguồn lực nào đang tạo ra giới hạn đối với toàn bộ quá trình.

Phân loại đầu vào theo chức năng trong quá trình sản xuất

Ngoài cách chia theo bản chất nguồn lực, quản trị sản xuất còn có thể phân loại đầu vào theo vai trò của chúng trong quá trình biến đổi.

Một cách tiếp cận hữu ích là phân biệt giữa nguồn lực được biến đổi và nguồn lực thực hiện quá trình biến đổi.

Nguồn lực được biến đổi

Đây là những đầu vào mà trạng thái, hình dạng, vị trí hoặc thông tin của chúng thay đổi trong quá trình sản xuất.

Ví dụ có thể gồm:

·         Nguyên liệu

·         Bán thành phẩm

·         Thông tin

·         Đối tượng cần xử lý

Trong nhà máy cơ khí, tấm thép có thể được cắt và gia công thành chi tiết. Trong hoạt động logistics, hàng hóa có thể không thay đổi hình dạng nhưng thay đổi vị trí. Trong dịch vụ xử lý dữ liệu, thông tin là đối tượng chính được biến đổi.

Như vậy, “sản xuất” không nhất thiết chỉ là biến đổi vật liệu.

Nguồn lực thực hiện quá trình biến đổi

Nhóm này tạo điều kiện và thực hiện việc chuyển đầu vào thành đầu ra, điển hình là:

·         Nhân lực

·         Máy móc

·         Nhà xưởng

·         Thiết bị

·         Hệ thống quản lý

·         Công nghệ

Cách phân loại theo chức năng không phủ định bốn yếu tố sản xuất cơ bản. Nó chỉ nhìn cùng hệ thống ở một góc khác.

Phân loại theo nguồn lực trả lời câu hỏi “doanh nghiệp đang sử dụng loại nguồn lực nào?”, trong khi phân loại theo chức năng trả lời “nguồn lực đó đang làm gì trong quá trình sản xuất?”.

Công nghệ và thông tin có phải nhóm đầu vào sản xuất riêng?

Đây là điểm dễ gây nhầm lẫn vì không phải mọi mô hình đều sử dụng cùng số lượng nhóm.

Trong mô hình kinh tế học cơ bản, công nghệ thường không nhất thiết được tách thành một yếu tố sản xuất ngang hàng với đất đai, lao động, vốn và năng lực kinh doanh. Công nghệ có thể được xem là yếu tố quyết định hiệu quả kết hợp các nguồn lực.

Ví dụ, cùng một lượng lao động và máy móc, doanh nghiệp áp dụng quy trình tự động hóa hoặc phương pháp điều độ tốt hơn có thể tạo ra nhiều sản phẩm hơn trong cùng khoảng thời gian.

Ở góc độ quản trị doanh nghiệp, công nghệ lại hoàn toàn có thể được theo dõi như một nhóm đầu vào riêng vì doanh nghiệp phải đầu tư vào:

·         Phần mềm

·         Hệ thống điều khiển

·         Quy trình kỹ thuật

·         Bản quyền

·         Dữ liệu

·         Bí quyết sản xuất

Thông tin cũng có tính chất tương tự. Một nhà máy cần thông tin về đơn hàng, định mức nguyên liệu, lịch sản xuất và tiêu chuẩn kỹ thuật để vận hành. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa mọi hệ thống lý thuyết đều coi “thông tin” là yếu tố sản xuất thứ năm.

Do đó, nói rằng hoạt động sản xuất luôn luôn chỉ có bốn đầu vào là quá cứng nhắc; nhưng nói rằng công nghệ, dữ liệu hay năng lượng bắt buộc phải là các yếu tố sản xuất độc lập cũng không chính xác trong mọi khung phân loại.

Cách nhận diện đầu vào sản xuất trong doanh nghiệp thực tế

Để xác định đầu vào của một hoạt động sản xuất cụ thể, có thể bắt đầu từ sản phẩm đầu ra rồi truy ngược các nguồn lực cần thiết để tạo ra nó.

Ví dụ với một xưởng sản xuất bàn gỗ:

·         Gỗ, sơn và phụ kiện là nguyên vật liệu được biến đổi

·         Công nhân cung cấp sức lao động

·         Máy cưa, máy khoan và nhà xưởng thuộc vốn sản xuất

·         Điện cung cấp năng lượng cho thiết bị

·         Bản vẽ và định mức cung cấp thông tin kỹ thuật

·         Quy trình gia công thể hiện công nghệ sản xuất

·         Hoạt động lập kế hoạch và điều phối thể hiện năng lực tổ chức

Các đầu vào cũng nên được biểu diễn bằng đơn vị có thể đo lường khi cần quản trị sản xuất. Chẳng hạn:

·         Nguyên liệu: kg, tấn, m³ hoặc số lượng

·         Lao động: giờ công

·         Thiết bị: giờ máy hoặc công suất sử dụng

·         Năng lượng: kWh

·         Thời gian: phút, giờ hoặc ngày cho từng công đoạn

·         Chi phí: giá trị tiền tệ của nguồn lực tiêu hao

Những chỉ tiêu này không thay đổi cách phân loại về mặt kinh tế học, nhưng giúp doanh nghiệp chuyển khái niệm “đầu vào” thành dữ liệu có thể kiểm soát.

Từ đó, nhà quản trị có thể so sánh đầu vào với số lượng sản phẩm đạt yêu cầu để đánh giá năng suất, mức tiêu hao và điểm nghẽn của quá trình.

Những nhầm lẫn thường gặp khi phân loại yếu tố đầu vào

Nhầm lẫn phổ biến nhất là đồng nhất đầu vào sản xuất với nguyên vật liệu. Nguyên vật liệu chỉ là một phần của đầu vào. Sản xuất còn cần lao động, vốn, tổ chức và những nguồn lực hỗ trợ khác.

Một nhầm lẫn khác là xem vốn chỉ là tiền. Trong quá trình sản xuất, tiền chủ yếu đóng vai trò phương tiện huy động nguồn lực; máy móc, nhà xưởng và thiết bị mới là các tư liệu trực tiếp tham gia tạo đầu ra.

Cũng không nên cộng mọi yếu tố được doanh nghiệp sử dụng thành những “yếu tố sản xuất cơ bản” mới. Điện, dữ liệu, phần mềm hay công nghệ có thể rất quan trọng nhưng vị trí phân loại của chúng phụ thuộc mục đích phân tích.

Có thể ghi nhớ sự khác biệt như sau:

·         Theo kinh tế học cơ bản: Tài nguyên thiên nhiên, lao động, vốn và năng lực tổ chức hoặc kinh doanh

·         Theo quản trị vận hành: Phân biệt nguồn lực được biến đổi với nguồn lực thực hiện quá trình biến đổi

·         Theo quản trị doanh nghiệp chi tiết: Có thể theo dõi riêng nguyên vật liệu, năng lượng, nhân lực, thiết bị, công nghệ, thông tin và các nguồn lực khác

Vì vậy, không có mâu thuẫn khi một tài liệu nói đến bốn yếu tố sản xuất còn một hệ thống quản trị doanh nghiệp liệt kê nhiều loại đầu vào hơn. Hai cách phân loại đang phục vụ những mục đích khác nhau.

Các yếu tố đầu vào quyết định khả năng một hệ thống sản xuất có thể tạo ra sản phẩm và duy trì hoạt động. Ở mức nền tảng, chúng được quy về tài nguyên thiên nhiên, lao động, vốn và năng lực tổ chức hoặc kinh doanh. Khi phân tích hoạt động thực tế, các nguồn lực này có thể tiếp tục được chia theo chức năng thành những đầu vào được biến đổi và những nguồn lực thực hiện quá trình biến đổi.

Điểm quan trọng không nằm ở việc ghi nhớ một danh sách duy nhất, mà ở việc xác định đúng khung phân loại đang được sử dụng. Cách tiếp cận này giúp tránh nhầm giữa yếu tố sản xuất trong kinh tế học với danh mục nguồn lực chi tiết mà doanh nghiệp theo dõi trong vận hành.