Hàng hóa bổ sung và cầu liên hệ thế nào?

Mối quan hệ giữa hàng hóa bổ sung và cầu thể hiện rõ nhất khi giá của một hàng hóa thay đổi. Nếu giá của hàng hóa bổ sung tăng, chi phí sử dụng kết hợp tăng, khiến cầu đối với hàng hóa còn lại thường giảm. Ngược lại, khi giá hàng hóa bổ sung giảm, cầu đối với hàng hóa còn lại thường tăng.

Điểm quan trọng là thay đổi này làm dịch chuyển đường cầu, chứ không đơn thuần là di chuyển dọc theo đường cầu của chính hàng hóa đang xét.

Hàng hóa bổ sung là gì và vì sao chúng có quan hệ với cầu?

Hàng hóa bổ sung là các hàng hóa có xu hướng được tiêu dùng hoặc sử dụng cùng nhau. Giá trị sử dụng của một hàng hóa có thể phụ thuộc một phần vào khả năng tiếp cận hoặc chi phí của hàng hóa đi kèm.

Cơ chế có thể khái quát như sau:

Giá hàng hóa bổ sung → chi phí sử dụng kết hợp → mức hấp dẫn của hàng hóa chính → cầu đối với hàng hóa chính

Chẳng hạn, nếu giá xăng tăng đáng kể, tổng chi phí sử dụng ô tô tăng. Trong điều kiện các yếu tố khác không đổi, một bộ phận người tiêu dùng có thể giảm nhu cầu mua hoặc sử dụng ô tô. Tương tự, nếu mực in trở nên đắt hơn, chi phí sử dụng máy in tăng và nhu cầu đối với máy in có thể giảm.

Vì vậy, khi phân tích cầu của một hàng hóa, không nên chỉ nhìn vào giá của chính hàng hóa đó mà còn phải xem xét giá của những hàng hóa có quan hệ bổ sung.

Giá của hàng hóa bổ sung thay đổi thì cầu thay đổi như thế nào?

Đây là trường hợp thể hiện trực tiếp nhất mối quan hệ giữa hàng hóa bổ sung và cầu.

Nếu giá hàng hóa bổ sung tăng, cầu đối với hàng hóa đang xét thường giảm. Ngược lại, nếu giá hàng hóa bổ sung giảm, cầu đối với hàng hóa đang xét thường tăng.

Ví dụ, xét thị trường ô tô và xăng:

·         Giá xăng tăng → chi phí sử dụng ô tô tăng → cầu đối với ô tô có xu hướng giảm

·         Giá xăng giảm → chi phí sử dụng ô tô giảm → cầu đối với ô tô có xu hướng tăng

Exy​=%ΔPy​%ΔQx​​

Vì Máy in và Hộp mực là bổ sung, mức thay đổi giá 30% của Máy in làm cầu đối với Hộp mực thay đổi -24%, nên đường cong cầu dịch chuyển sang trái.

Mối quan hệ

Thay thếBổ sung

Giá tăngGiá giảm

Giá của Máy in

%

Giá của Máy in

Chọn xem các sản phẩm là thay thế hay bổ sung, sau đó thay đổi giá của Hàng hóa A. Biểu đồ cho thấy cầu đối với Hàng hóa B dịch chuyển như thế nào.

Trước

Sau

Quan hệ này được phản ánh bằng độ co giãn của cầu theo giá chéo. Với hàng hóa bổ sung, độ co giãn giá chéo thường mang giá trị âm vì giá của hàng hóa này tăng thì cầu đối với hàng hóa kia có xu hướng giảm.

Điều đó khác với hàng hóa thay thế, nơi giá của một hàng hóa tăng có thể khiến người tiêu dùng chuyển sang hàng hóa còn lại và làm cầu đối với hàng hóa còn lại tăng.

Cầu của hai hàng hóa bổ sung có thay đổi cùng chiều không?

Có thể, nhưng cần phân biệt cầu thay đổi cùng chiều với giá của hàng hóa bổ sung thay đổi.

Khi người tiêu dùng có nhu cầu sử dụng một bộ sản phẩm kết hợp nhiều hơn, lượng cầu đối với cả hai hàng hóa có thể tăng cùng nhau. Ví dụ, nhu cầu đi lại bằng ô tô tăng có thể kéo theo nhu cầu sử dụng xăng tăng.

Tuy nhiên, xét theo tác động của giá, quan hệ lại thường ngược chiều:

·         Giá xăng tăng → cầu ô tô giảm

·         Giá xăng giảm → cầu ô tô tăng

·         Giá ô tô tăng → cầu xăng có thể giảm

·         Giá ô tô giảm → cầu xăng có thể tăng

Do đó, không nên kết luận rằng hàng hóa bổ sung luôn có cầu "tăng cùng nhau" hoặc "giảm cùng nhau". Chiều thay đổi phụ thuộc vào yếu tố nào đang tác động đến cầu.

Những trường hợp nào làm cầu hàng hóa bổ sung thay đổi?

Có thể phân biệt một số tình huống quan trọng.

Khi giá hàng hóa bổ sung thay đổi

Đây là tác động kinh tế điển hình nhất. Giá của hàng hóa bổ sung tăng làm cầu đối với hàng hóa đang xét giảm; giá hàng hóa bổ sung giảm làm cầu tăng.

Khi thu nhập và nhu cầu tiêu dùng thay đổi

Nếu thu nhập hoặc nhu cầu đối với một nhóm sản phẩm tăng, người tiêu dùng có thể mua nhiều hơn cả sản phẩm chính và sản phẩm bổ sung. Khi đó, cầu của các hàng hóa bổ sung có thể tăng đồng thời.

Khi điều kiện sử dụng hàng hóa thay đổi

Một hàng hóa có thể trở nên hữu ích hơn hoặc kém hữu ích hơn do thay đổi trong công nghệ, thói quen tiêu dùng hoặc điều kiện sử dụng. Nếu mức sử dụng của hàng hóa chính thay đổi, nhu cầu đối với hàng hóa bổ sung cũng có thể thay đổi theo.

Điểm chung là cầu của một hàng hóa không tồn tại độc lập hoàn toàn với các hàng hóa được sử dụng cùng nó.

Hàng hóa bổ sung tác động đến cầu thị trường ra sao?

Ở cấp độ thị trường, tác động của hàng hóa bổ sung thể hiện qua sự dịch chuyển của đường cầu.

Giả sử thị trường đang xét là máy in. Nếu giá mực in giảm, chi phí sử dụng máy in giảm và máy in trở nên hấp dẫn hơn đối với một số người tiêu dùng. Với các yếu tố khác không đổi, cầu thị trường đối với máy in có thể tăng, làm đường cầu máy in dịch chuyển sang phải.

Ngược lại, nếu giá mực in tăng, chi phí sử dụng máy in tăng và cầu thị trường đối với máy in có thể giảm, khiến đường cầu dịch chuyển sang trái.

Cần phân biệt:

·         Giá của chính máy in thay đổi: tạo ra sự di chuyển dọc theo đường cầu máy in

·         Giá mực in thay đổi: có thể làm đường cầu máy in dịch chuyển

·         Nhu cầu sử dụng máy in tăng hoặc giảm: có thể kéo theo thay đổi cầu đối với mực in

Đây là lý do hàng hóa bổ sung có ý nghĩa quan trọng khi phân tích các thị trường có sản phẩm được sử dụng theo hệ thống hoặc theo bộ.

Khi nào mối quan hệ bổ sung không còn rõ ràng?

Quan hệ bổ sung không phải lúc nào cũng có cường độ giống nhau. Mức độ tác động phụ thuộc vào việc hai hàng hóa có thực sự được sử dụng cùng nhau hay không và người tiêu dùng có lựa chọn thay thế hay không.

Nếu người tiêu dùng có thể dễ dàng thay thế hàng hóa bổ sung bằng một lựa chọn khác, tác động từ giá của hàng hóa bổ sung đến cầu có thể yếu hơn.

Ngoài ra, một thay đổi về giá có thể đồng thời đi kèm với những thay đổi khác như thu nhập, sở thích hoặc kỳ vọng. Khi đó, không thể quy toàn bộ thay đổi trong cầu chỉ cho quan hệ bổ sung.

Vì vậy, kết luận "giá hàng hóa bổ sung tăng thì cầu hàng hóa kia giảm" nên được hiểu là mối quan hệ thông thường khi các yếu tố liên quan khác được giữ không đổi, chứ không phải một quy luật không có ngoại lệ.

Tóm lại, hàng hóa bổ sung có quan hệ trực tiếp với cầu vì chúng thường được sử dụng cùng nhau. Khi giá của một hàng hóa bổ sung tăng, cầu đối với hàng hóa còn lại thường giảm; khi giá hàng hóa bổ sung giảm, cầu thường tăng. Tuy nhiên, nếu nhu cầu sử dụng hai hàng hóa tăng do một nguyên nhân chung, lượng cầu của chúng cũng có thể tăng cùng chiều. Vì thế, khi phân tích hàng hóa bổ sung và cầu, cần xác định rõ yếu tố nào đang thay đổi và phân biệt giữa thay đổi lượng cầu với sự dịch chuyển của đường cầu.