Thị hiếu và cầu thị trường liên hệ thế nào?

Điểm quan trọng là thay đổi thị hiếu khác với thay đổi giá của chính sản phẩm. Giá thay đổi thường làm thay đổi lượng cầu và tạo ra sự di chuyển dọc theo đường cầu, còn thay đổi thị hiếu có thể làm cả đường cầu dịch chuyển.

Thị hiếu của người tiêu dùng là gì và vì sao liên quan đến cầu?

Thị hiếu phản ánh mức độ người tiêu dùng ưa thích hoặc đánh giá cao một sản phẩm, dịch vụ hay nhóm sản phẩm so với các lựa chọn khác. Trong phân tích cầu, thị hiếu ảnh hưởng đến lợi ích mà người mua kỳ vọng nhận được từ việc tiêu dùng.

Cơ chế có thể hiểu theo chuỗi:

Thị hiếu thay đổi → mức độ ưa thích thay đổi → lợi ích cảm nhận và mức sẵn sàng chi trả thay đổi → quyết định mua thay đổi → cầu thị trường thay đổi

Ví dụ, nếu người tiêu dùng ngày càng ưa chuộng cà phê ít đường, tại cùng một mức giá họ có thể muốn mua nhiều cà phê ít đường hơn trước. Khi sự thay đổi này diễn ra trên đủ nhiều người mua, cầu thị trường đối với sản phẩm tăng.

Vì vậy, thị hiếu không phải là một đặc tính nằm bên ngoài cầu. Nó là một trong những yếu tố làm thay đổi mối quan hệ giữa giá của hàng hóa và lượng hàng hóa mà người tiêu dùng muốn mua.

Thị hiếu thay đổi làm cầu tăng hoặc giảm như thế nào?

Khi thị hiếu trở nên thuận lợi hơn đối với một sản phẩm, lượng cầu có xu hướng tăng tại mỗi mức giá. Trên đồ thị cầu, điều này được biểu hiện bằng đường cầu dịch chuyển sang phải.

Ngược lại, nếu người tiêu dùng không còn ưa chuộng sản phẩm, lượng cầu có xu hướng giảm tại mỗi mức giá và đường cầu dịch chuyển sang trái.

Có thể phân biệt hai trường hợp:

·         Thị hiếu tăng đối với sản phẩm: Cầu tăng, đường cầu dịch chuyển sang phải

·         Thị hiếu giảm đối với sản phẩm: Cầu giảm, đường cầu dịch chuyển sang trái

Điều này khác với trường hợp giá sản phẩm thay đổi. Nếu chỉ có giá thay đổi trong khi các yếu tố khác không đổi, người tiêu dùng di chuyển đến một điểm khác trên cùng đường cầu. Nếu thị hiếu thay đổi, quan hệ cầu tại nhiều mức giá thay đổi nên đường cầu được dịch chuyển.

Đây là điểm cốt lõi để tránh nhầm lẫn giữa tăng cầu và tăng lượng cầu.

Những thay đổi nào trong sở thích có thể làm dịch chuyển cầu?

Không phải mọi thay đổi trong thị hiếu đều tác động theo cùng một hướng. Điều quan trọng là sự thay đổi đó làm người tiêu dùng đánh giá sản phẩm hấp dẫn hơn hay kém hấp dẫn hơn.

Xu hướng tiêu dùng mới

Một xu hướng mới có thể khiến một nhóm sản phẩm được ưa chuộng hơn. Khi nhiều người chuyển sang lựa chọn đó, cầu thị trường tăng.

Thay đổi trong nhận thức về sản phẩm

Nếu người tiêu dùng đánh giá sản phẩm tích cực hơn về công dụng, chất lượng hoặc giá trị sử dụng, mức độ sẵn sàng mua có thể tăng. Ngược lại, nhận thức tiêu cực có thể làm cầu giảm.

Thay đổi sở thích giữa các sản phẩm thay thế

Khi người tiêu dùng chuyển sở thích từ sản phẩm này sang sản phẩm khác, cầu của sản phẩm được ưa thích hơn có thể tăng, trong khi cầu của sản phẩm bị thay thế giảm.

Thay đổi trong ưu tiên tiêu dùng

Người mua có thể thay đổi thứ tự ưu tiên giữa các nhu cầu. Khi một sản phẩm trở nên phù hợp hơn với ưu tiên mới, cầu đối với sản phẩm đó có thể dịch chuyển.

Điểm chung của các trường hợp này là thay đổi đánh giá của người tiêu dùng đối với sản phẩm, từ đó làm thay đổi quyết định mua ở cùng một mức giá.

Thị hiếu tác động đến giá và lượng cân bằng ra sao?

Thị hiếu trước hết làm dịch chuyển cầu, sau đó tác động đến kết quả cân bằng thông qua tương tác giữa cầu và cung.

Khi thị hiếu tăng đối với một sản phẩm và cung giữ nguyên, cầu dịch chuyển sang phải. Trong mô hình cung – cầu cơ bản, điều này thường tạo áp lực:

·         Giá cân bằng tăng

·         Sản lượng cân bằng tăng

Ngược lại, nếu thị hiếu giảm và cầu dịch chuyển sang trái, khi cung không đổi, thị trường thường có xu hướng:

·         Giá cân bằng giảm

·         Sản lượng cân bằng giảm

Tuy nhiên, đây là kết quả trong điều kiện các yếu tố liên quan khác không đổi. Nếu cung đồng thời thay đổi, mức biến động thực tế của giá và sản lượng có thể khác.

Chẳng hạn, một sản phẩm bất ngờ trở nên rất được ưa chuộng. Nếu doanh nghiệp có thể nhanh chóng mở rộng sản xuất, sản lượng có thể tăng đáng kể trong khi giá tăng ít hơn. Nếu nguồn cung khó mở rộng, phần tăng cầu có thể tạo áp lực lớn hơn lên giá.

Vì vậy, thị hiếu quyết định hướng dịch chuyển của cầu, nhưng mức thay đổi cuối cùng của giá và sản lượng còn phụ thuộc vào phản ứng của cung.

Vì sao thị hiếu không phải lúc nào cũng làm cầu tăng?

Thị hiếu có tác động đến cầu, nhưng không nên hiểu rằng bất kỳ thay đổi sở thích nào cũng chắc chắn làm doanh số tăng.

Trước hết, mức độ thay đổi phải đủ lớn để ảnh hưởng đến hành vi của một lượng đáng kể người tiêu dùng. Một thay đổi sở thích nhỏ ở một nhóm người mua có thể không tạo ra dịch chuyển đáng kể ở cầu thị trường.

Ngoài ra, thị hiếu chỉ là một yếu tố của cầu. Quyết định mua còn chịu ảnh hưởng bởi các điều kiện khác như thu nhập, giá của sản phẩm, giá của hàng hóa liên quan và kỳ vọng. Do đó, người tiêu dùng có thể thích một sản phẩm hơn nhưng vẫn không mua nhiều hơn nếu các điều kiện khác thay đổi theo hướng bất lợi.

Cũng cần phân biệt sở thích với nhu cầu có khả năng thanh toán. Việc một sản phẩm được ưa thích hơn không tự động đồng nghĩa với việc mọi người đều có khả năng mua nhiều hơn. Cầu thị trường chỉ phản ánh mong muốn mua khi mong muốn đó gắn với khả năng và quyết định mua ở các mức giá cụ thể.

Có thể dùng thay đổi thị hiếu để nhận biết cầu thị trường thay đổi không?

Có. Trong phân tích thị trường, thay đổi thị hiếu là một tín hiệu quan trọng để giải thích vì sao cầu đối với một sản phẩm tăng hoặc giảm ngay cả khi giá của sản phẩm không thay đổi.

Một cách phân tích là đặt câu hỏi:

1.    Người tiêu dùng có đánh giá sản phẩm khác trước không?

2.    Sự thay đổi đó làm mức độ sẵn sàng mua tăng hay giảm?

3.    Tại cùng một mức giá, người tiêu dùng có muốn mua nhiều hay ít hơn trước?

4.    Nếu có, đường cầu có cần được xem là dịch chuyển không?

5.    Cung có thay đổi đồng thời hay không?

Nếu người tiêu dùng sẵn sàng mua nhiều hơn tại cùng các mức giá do sản phẩm trở nên được ưa chuộng hơn, đó là dấu hiệu của tăng cầu. Nếu họ sẵn sàng mua ít hơn vì sản phẩm kém hấp dẫn hơn, đó là dấu hiệu của giảm cầu.

Cách tiếp cận này giúp phân biệt nguyên nhân của biến động thị trường thay vì chỉ quan sát giá hoặc doanh số.

Thị hiếu và cầu có quan hệ trực tiếp: khi sở thích của người tiêu dùng thay đổi theo hướng làm sản phẩm được ưa chuộng hơn, cầu có xu hướng tăng và đường cầu dịch chuyển sang phải; khi sản phẩm kém được ưa chuộng hơn, cầu có xu hướng giảm và đường cầu dịch chuyển sang trái. Cơ chế trung gian nằm ở sự thay đổi trong mức độ sẵn sàng mua và sẵn sàng chi trả của người tiêu dùng. Tuy nhiên, tác động cuối cùng đến giá và sản lượng cân bằng còn phụ thuộc vào cung và các yếu tố khác của thị trường.