Kỳ vọng người mua và cầu hiện tại liên hệ thế nào?

Nếu người mua dự đoán một yếu tố thuận lợi cho việc tiêu dùng trong tương lai, họ có thể tăng hoặc giảm mua ngay từ hiện tại tùy vào loại hàng hóa và nội dung của kỳ vọng đó.

Kỳ vọng của người mua là gì trong quan hệ với cầu?

Kỳ vọng của người mua là những dự đoán về các điều kiện có thể ảnh hưởng đến khả năng hoặc lợi ích của việc mua hàng trong tương lai.

Trong phân tích cầu, những kỳ vọng đáng chú ý gồm:

·         Giá hàng hóa trong tương lai

·         Thu nhập trong tương lai

·         Việc làm và khả năng tạo thu nhập

·         Điều kiện kinh tế nói chung

·         Khả năng khan hiếm hoặc khó mua hàng trong tương lai

Điểm quan trọng là kỳ vọng có thể tác động đến quyết định mua ở hiện tại. Vì vậy, cầu hiện tại có thể thay đổi dù giá của chính hàng hóa đó hiện tại không đổi.

Kỳ vọng giá trong tương lai ảnh hưởng thế nào đến cầu hiện tại?

Kỳ vọng về giá tương lai thường tạo động lực để người mua điều chỉnh thời điểm mua.

Nếu người mua dự đoán giá sẽ tăng, họ có xu hướng mua sớm hơn để tránh phải trả mức giá cao hơn sau này. Khi nhiều người cùng hành động như vậy, cầu hiện tại có thể tăng.

Ngược lại, nếu người mua dự đoán giá sẽ giảm, họ có thể trì hoãn việc mua để chờ mức giá thấp hơn. Khi đó, cầu hiện tại có thể giảm.

Cơ chế có thể khái quát như sau:

Dự đoán giá tương lai tăng → mua sớm hơn → cầu hiện tại tăng

Dự đoán giá tương lai giảm → trì hoãn mua → cầu hiện tại giảm

Tuy nhiên, đây là quan hệ phụ thuộc vào loại hàng hóa và khả năng trì hoãn tiêu dùng. Với hàng thiết yếu phải mua ngay, tác động của kỳ vọng giá có thể yếu hơn so với hàng hóa có thể dễ dàng hoãn mua.

Kỳ vọng thu nhập tương lai tác động ra sao đến cầu hiện tại?

Người mua cũng có thể điều chỉnh tiêu dùng hiện tại dựa trên dự đoán về thu nhập sau này.

Nếu một người tin rằng thu nhập tương lai sẽ tăng và ổn định, họ có thể cảm thấy khả năng chi trả trong tương lai tốt hơn và sẵn sàng thực hiện một số khoản mua sắm hiện tại, đặc biệt đối với những hàng hóa có giá trị lớn hoặc có thể tài trợ bằng tín dụng.

Ngược lại, nếu lo ngại thu nhập tương lai giảm hoặc việc làm không ổn định, người mua có thể thận trọng hơn, giảm các khoản mua không thiết yếu và giữ lại tiền cho những nhu cầu có thể phát sinh.

Vì vậy, cùng một mức thu nhập hiện tại, cầu vẫn có thể khác nhau nếu triển vọng thu nhập tương lai của người mua khác nhau.

Kỳ vọng kinh tế thay đổi cầu hiện tại qua cơ chế nào?

Tác động của kỳ vọng không phải là một yếu tố riêng biệt nằm ngoài quyết định mua. Nó thay đổi cách người mua đánh giá thời điểm mua, khả năng chi trả và mức độ rủi ro.

Có thể nhìn cơ chế theo chuỗi:

Kỳ vọng về tương lai → thay đổi đánh giá của người mua → thay đổi thời điểm hoặc quy mô mua → thay đổi cầu hiện tại

Chẳng hạn, một người đang cân nhắc mua một mặt hàng có giá trị lớn sẽ không chỉ nhìn vào mức giá hôm nay. Họ còn cân nhắc liệu giá có tăng, thu nhập có thay đổi và điều kiện tài chính có thuận lợi trong thời gian tới hay không.

Do đó, kỳ vọng có thể làm đường cầu thị trường thay đổi thông qua sự thay đổi trong hành vi của nhiều người mua.

Khi nào kỳ vọng làm cầu hiện tại tăng hoặc giảm?

Các tác động trên là quan hệ hành vi, không phải quy luật cho mọi trường hợp. Mức độ phản ứng còn phụ thuộc vào loại hàng hóa, khả năng trì hoãn mua và mức độ chắc chắn của kỳ vọng.

Kỳ vọng khác gì với thay đổi giá hiện tại?

Đây là điểm dễ nhầm khi phân tích cầu.

Giá hàng hóa hiện tại thay đổi thường dẫn đến thay đổi lượng cầu, khi các yếu tố khác không đổi. Người mua di chuyển trên đường cầu hiện tại.

Trong khi đó, kỳ vọng về tương lai thay đổi có thể làm thay đổi hành vi mua ở hiện tại và từ đó làm cầu hiện tại thay đổi.

Ví dụ, nếu giá một hàng hóa hôm nay vẫn giữ nguyên nhưng người mua đồng loạt tin rằng giá sẽ tăng mạnh trong thời gian tới, họ có thể mua nhiều hơn ngay hôm nay. Trường hợp này không phải do giá hiện tại giảm, mà do kỳ vọng về tương lai thay đổi.

Sự phân biệt này giúp tránh kết luận sai rằng mọi thay đổi trong lượng mua đều bắt nguồn từ giá hiện tại.

Kỳ vọng của người mua có phải lúc nào cũng làm cầu thay đổi theo một hướng?

Không. Tác động phụ thuộc vào nội dung của kỳ vọng và loại hàng hóa.

Một kỳ vọng có thể thúc đẩy mua sớm trong một trường hợp nhưng lại khiến người mua trì hoãn trong trường hợp khác. Chẳng hạn, kỳ vọng giá tăng thường tạo động lực mua trước, còn kỳ vọng giá giảm thường tạo động lực chờ đợi.

Ngoài ra, kỳ vọng về thu nhập cũng không chỉ phụ thuộc vào việc thu nhập dự kiến tăng hay giảm. Người mua còn cân nhắc mức độ chắc chắn của thu nhập, nghĩa vụ tài chính và nhu cầu trong tương lai.

Vì vậy, không nên áp dụng máy móc công thức “kỳ vọng tốt thì cầu tăng” hoặc “kỳ vọng xấu thì cầu giảm”. Cần xác định người mua đang kỳ vọng điều gì và kỳ vọng đó làm thay đổi quyết định mua như thế nào.

Kỳ vọng của người mua là một trong những yếu tố có thể khiến cầu hiện tại thay đổi trước khi điều kiện tương lai thực sự xảy ra. Kỳ vọng giá tăng có thể thúc đẩy mua sớm, trong khi kỳ vọng giá giảm hoặc thu nhập tương lai bất ổn có thể khiến người mua trì hoãn và thận trọng hơn. Vì thế, để giải thích cầu hiện tại, cần xem xét cả những gì người mua đang có hôm nay lẫn những gì họ dự đoán sẽ xảy ra trong tương lai.