Những yếu tố ảnh hưởng cung thị trường

Điểm quan trọng là cần phân biệt thay đổi lượng cung với thay đổi cung. Khi giá của chính hàng hóa thay đổi, doanh nghiệp thường di chuyển dọc theo đường cung. Ngược lại, khi các yếu tố khác như chi phí đầu vào, công nghệ hoặc số lượng người bán thay đổi, toàn bộ đường cung có thể dịch chuyển

Giá các yếu tố đầu vào ảnh hưởng trực tiếp đến cung

Chi phí đầu vào là một trong những yếu tố quan trọng nhất quyết định khả năng cung ứng của doanh nghiệp. Đầu vào có thể gồm nguyên vật liệu, lao động, năng lượng, vận chuyển, mặt bằng, vốn và các dịch vụ trung gian

Khi giá đầu vào tăng, chi phí để sản xuất mỗi đơn vị sản phẩm thường tăng. Nếu giá bán không thay đổi tương ứng, biên lợi nhuận của doanh nghiệp giảm, khiến doanh nghiệp có ít động lực cung ứng hơn. Khi đó, cung thị trường có xu hướng giảm

Ngược lại, khi giá nguyên vật liệu, năng lượng hoặc các yếu tố đầu vào giảm, chi phí sản xuất giảm. Với cùng một mức giá bán, doanh nghiệp có thể đạt lợi nhuận cao hơn và sẵn sàng cung ứng nhiều hơn

Có thể khái quát cơ chế:

Giá đầu vào tăng → Chi phí sản xuất tăng → Lợi nhuận kỳ vọng giảm → Cung giảm

Giá đầu vào giảm → Chi phí sản xuất giảm → Lợi nhuận kỳ vọng tăng → Cung tăng

Tác động này không nhất thiết giống nhau giữa các ngành. Doanh nghiệp sử dụng nhiều một loại đầu vào sẽ nhạy cảm hơn với biến động giá của đầu vào đó

Công nghệ và năng suất làm thay đổi khả năng cung ứng

Công nghệ ảnh hưởng đến cung thông qua năng suất và chi phí sản xuất. Một công nghệ hiệu quả hơn có thể giúp doanh nghiệp tạo ra nhiều sản phẩm hơn với cùng một lượng nguồn lực hoặc tạo ra cùng sản lượng với chi phí thấp hơn

Ví dụ, một dây chuyền tự động hóa có thể giảm thời gian sản xuất trên mỗi đơn vị sản phẩm. Nếu các điều kiện khác không đổi, doanh nghiệp có khả năng cung ứng nhiều hơn tại cùng mức giá

Tuy nhiên, tác động của công nghệ không chỉ nằm ở việc "hiện đại hóa". Điều quan trọng là công nghệ có thực sự làm thay đổi năng suất, chi phí hoặc công suất sản xuất hay không

Cơ chế cơ bản là:

Công nghệ cải thiện → Năng suất tăng hoặc chi phí đơn vị giảm → Khả năng sản xuất tăng → Cung tăng

Ngược lại, công nghệ lỗi thời, gián đoạn kỹ thuật hoặc năng suất giảm có thể hạn chế lượng hàng mà doanh nghiệp có khả năng đưa ra thị trường

Năng lực sản xuất và số lượng người bán quyết định quy mô cung thị trường

Cung của một doanh nghiệp phụ thuộc vào năng lực sản xuất thực tế. Nhà máy, máy móc, lao động, vốn lưu động, nguyên liệu sẵn có và công suất vận hành đều tạo ra giới hạn cho lượng sản phẩm có thể cung ứng

Một doanh nghiệp không thể liên tục tăng sản lượng chỉ vì giá thị trường tăng nếu công suất đã gần đạt giới hạn. Khi đó, việc mở rộng cung có thể đòi hỏi đầu tư thêm máy móc, tuyển thêm lao động hoặc mở rộng cơ sở sản xuất

Ở cấp độ thị trường, số lượng người bán cũng có ảnh hưởng lớn. Nếu có thêm doanh nghiệp tham gia thị trường, tổng năng lực cung ứng có xu hướng tăng. Nếu nhiều doanh nghiệp rời khỏi thị trường, tổng cung có xu hướng giảm

Vì vậy, cần phân biệt:

·         Năng lực sản xuất của từng doanh nghiệp quyết định doanh nghiệp có thể cung ứng bao nhiêu

·         Số lượng doanh nghiệp quyết định có bao nhiêu năng lực sản xuất cùng tham gia vào thị trường

·         Tổng cung thị trường là kết quả tổng hợp khả năng cung ứng của các nhà cung cấp

Chính sách của Nhà nước có thể làm cung tăng hoặc giảm

Thuế, trợ cấp và các quy định có thể làm thay đổi chi phí hoặc điều kiện sản xuất, từ đó tác động đến cung

Thuế đánh vào hoạt động sản xuất hoặc một yếu tố đầu vào có thể làm chi phí của doanh nghiệp tăng. Nếu các yếu tố khác không đổi, doanh nghiệp có xu hướng cung ứng ít hơn

Ngược lại, trợ cấp sản xuất có thể làm giảm chi phí thực tế hoặc tăng lợi ích kinh tế của việc sản xuất. Điều này có thể khuyến khích doanh nghiệp tăng lượng cung

Quy định cũng có thể tác động theo nhiều hướng. Một tiêu chuẩn bắt buộc có thể làm tăng chi phí tuân thủ trong ngắn hạn, nhưng đồng thời có thể thay đổi điều kiện cạnh tranh hoặc chất lượng sản phẩm trong dài hạn

Do đó, không nên kết luận rằng mọi chính sách đều làm cung tăng hoặc mọi quy định đều làm cung giảm. Cần xem chính sách đó tác động đến chi phí, lợi ích và năng lực sản xuất theo cơ chế nào

Kỳ vọng của doanh nghiệp ảnh hưởng đến quyết định cung hiện tại

Doanh nghiệp không chỉ dựa vào điều kiện hiện tại mà còn cân nhắc giá cả và điều kiện thị trường trong tương lai

Nếu doanh nghiệp kỳ vọng giá sản phẩm sẽ tăng đáng kể trong tương lai và hàng hóa có thể lưu trữ, họ có thể trì hoãn bán hàng ở hiện tại để chờ mức giá cao hơn. Khi đó, cung hiện tại có thể giảm

Ngược lại, nếu doanh nghiệp dự kiến giá sẽ giảm hoặc thị trường tương lai kém thuận lợi, họ có thể tăng lượng bán ra hiện tại để giảm tồn kho hoặc thu hồi vốn

Tác động của kỳ vọng phụ thuộc vào khả năng điều chỉnh sản xuất và đặc điểm của sản phẩm. Hàng hóa dễ lưu trữ có thể phản ứng với kỳ vọng giá khác hàng hóa dễ hư hỏng hoặc dịch vụ không thể tồn kho

Vì vậy:

Kỳ vọng về tương lai → Thay đổi quyết định sản xuất, tồn kho hoặc thời điểm bán → Thay đổi cung hiện tại

Điều kiện tự nhiên và các yếu tố đặc thù cũng có thể làm cung biến động

Đối với những ngành phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên, cung còn chịu tác động của thời tiết, mùa vụ, dịch bệnh, thiên tai và khả năng tiếp cận nguồn tài nguyên

Nông nghiệp là ví dụ rõ ràng. Một vụ mùa thuận lợi có thể làm sản lượng tăng và cung thị trường tăng. Ngược lại, hạn hán, lũ lụt hoặc dịch bệnh có thể làm sản lượng giảm

Trong các ngành khác, sự gián đoạn chuỗi cung ứng, thiếu nguyên liệu hoặc thiếu lao động chuyên môn cũng có thể làm giảm khả năng cung ứng trong một giai đoạn nhất định

Những yếu tố này có điểm chung: chúng làm thay đổi khả năng sản xuất hoặc đưa sản phẩm ra thị trường, chứ không nhất thiết xuất phát từ sự thay đổi của giá bán

Cách xác định yếu tố nào đang làm cung thay đổi

Khi phân tích một biến động của cung, có thể đi theo chuỗi câu hỏi sau:

1.    Giá của chính sản phẩm có thay đổi không? Nếu chỉ giá sản phẩm thay đổi, trước hết cần xem xét sự thay đổi lượng cung trên cùng một đường cung

2.    Chi phí đầu vào có thay đổi không? Kiểm tra nguyên vật liệu, lao động, năng lượng, vốn và vận chuyển

3.    Năng suất hoặc công nghệ có thay đổi không? Xác định liệu doanh nghiệp có thể sản xuất nhiều hơn hoặc với chi phí thấp hơn hay không

4.    Năng lực sản xuất hoặc số lượng người bán có thay đổi không? Đây là yếu tố quan trọng khi quy mô cung toàn thị trường biến động

5.    Chính sách có thay đổi không? Xem xét thuế, trợ cấp và các quy định liên quan đến sản xuất

6.    Doanh nghiệp có thay đổi kỳ vọng không? Đặc biệt chú ý đến kỳ vọng về giá tương lai, chi phí và điều kiện thị trường

7.    Có yếu tố tự nhiên hoặc gián đoạn nguồn cung không? Xem xét mùa vụ, thời tiết, thiên tai, dịch bệnh và chuỗi cung ứng

Cách tiếp cận này giúp tránh nhầm lẫn giữa nguyên nhân trực tiếp và nguyên nhân gián tiếp. Ví dụ, giá bán tăng có thể làm lượng cung tăng, nhưng nếu đồng thời chi phí đầu vào tăng mạnh thì tác động ròng đến cung còn phụ thuộc vào mức độ thay đổi của từng yếu tố

Tóm lại, yếu tố ảnh hưởng cung có thể được hiểu thông qua một cơ chế chung: bất kỳ yếu tố nào làm thay đổi chi phí, năng suất, năng lực sản xuất, số lượng người bán hoặc lợi ích kỳ vọng của việc sản xuất đều có thể làm thay đổi cung thị trường

Các nhóm yếu tố quan trọng gồm giá đầu vào, công nghệ và năng suất, năng lực sản xuất, số lượng người bán, chính sách, kỳ vọng và điều kiện tự nhiên. Trong đó, cần đặc biệt phân biệt tác động của giá chính sản phẩm với các yếu tố làm dịch chuyển toàn bộ đường cung