Những yếu tố ảnh hưởng cầu thị trường

Giá của chính hàng hóa tác động đến lượng cầu

Khi các yếu tố khác không đổi, giá của một hàng hóa thường có quan hệ ngược chiều với lượng cầu: giá tăng thì lượng cầu giảm và giá giảm thì lượng cầu tăng. Đây là nội dung cốt lõi của luật cầu.

Cơ chế này xuất phát từ hai phía. Thứ nhất, khi giá tăng, người tiêu dùng có xu hướng chuyển sang những lựa chọn tương đối rẻ hơn. Thứ hai, cùng một mức thu nhập nhưng giá cao hơn làm sức mua thực tế giảm, khiến người tiêu dùng khó mua được lượng hàng như trước.

Điểm quan trọng là giá của chính hàng hóa không làm đường cầu dịch chuyển. Nó tạo ra sự di chuyển từ điểm này sang điểm khác trên cùng một đường cầu, nếu các yếu tố khác không đổi.

Thu nhập của người tiêu dùng làm thay đổi cầu

Thu nhập ảnh hưởng đến khả năng mua và cơ cấu chi tiêu của người tiêu dùng. Khi thu nhập thay đổi, cầu đối với từng loại hàng hóa có thể tăng, giảm hoặc thay đổi không đáng kể tùy bản chất của hàng hóa.

Hàng hóa thông thường

Với hàng hóa thông thường, thu nhập tăng thường làm cầu tăng. Khi có khả năng chi trả cao hơn, người tiêu dùng có thể mua nhiều hơn hoặc chuyển sang các sản phẩm có chất lượng, tiện ích hoặc mức giá cao hơn.

Ngược lại, khi thu nhập giảm, cầu đối với nhóm hàng này thường giảm nếu các yếu tố khác giữ nguyên.

Hàng hóa thứ cấp

Với hàng hóa thứ cấp, quan hệ có thể ngược lại. Khi thu nhập tăng, người tiêu dùng có thể giảm mua những sản phẩm giá thấp để chuyển sang lựa chọn thay thế có chất lượng hoặc mức tiện ích cao hơn.

Do đó, không thể kết luận rằng thu nhập tăng luôn làm cầu của mọi hàng hóa tăng. Tác động phụ thuộc vào loại hàng hóa và cách người tiêu dùng phân bổ ngân sách.

Thị hiếu và sở thích thay đổi làm dịch chuyển cầu

Thị hiếu phản ánh mức độ ưa thích của người tiêu dùng đối với hàng hóa hoặc dịch vụ. Khi một sản phẩm trở nên được ưa chuộng hơn, cầu có thể tăng ngay cả khi giá và thu nhập không thay đổi.

Thị hiếu có thể chịu ảnh hưởng bởi:

·         Xu hướng tiêu dùng

·         Văn hóa và lối sống

·         Nhận thức về chất lượng

·         Quảng cáo và truyền thông

·         Sự thay đổi trong sở thích cá nhân

·         Nhận thức về lợi ích của sản phẩm

Cơ chế tác động nằm ở mức độ sẵn sàng mua. Nếu cùng một mức giá nhưng người tiêu dùng đánh giá sản phẩm hấp dẫn hơn trước, lượng người muốn mua hoặc lượng hàng họ muốn mua có thể tăng.

Ngược lại, khi thị hiếu giảm, đường cầu có thể dịch chuyển sang trái.

Giá của hàng hóa liên quan ảnh hưởng đến cầu

Giá của một hàng hóa khác có thể tác động đến cầu của hàng hóa đang xét nếu hai hàng hóa có quan hệ thay thế hoặc bổ sung.

Hàng hóa thay thế

Hai hàng hóa thay thế có thể đáp ứng nhu cầu tương tự. Khi giá của hàng hóa A tăng, người tiêu dùng có thể chuyển sang hàng hóa B, làm cầu đối với B tăng.

Ví dụ, nếu giá của một loại đồ uống tăng đáng kể trong khi các điều kiện khác không đổi, người tiêu dùng có thể chuyển sang một loại đồ uống thay thế có giá tương đối hấp dẫn hơn.

Hàng hóa bổ sung

Hai hàng hóa bổ sung thường được sử dụng cùng nhau. Khi giá của hàng hóa A tăng, nhu cầu sử dụng A có thể giảm, kéo theo cầu đối với hàng hóa B giảm.

Ví dụ, nếu chi phí sử dụng một thiết bị tăng mạnh, cầu đối với những sản phẩm thường xuyên được dùng cùng thiết bị đó có thể chịu tác động giảm.

Vì vậy, khi phân tích yếu tố ảnh hưởng cầu, không nên chỉ nhìn vào giá của sản phẩm đang xét mà còn phải xem xét giá tương đối của các hàng hóa có liên quan.

Kỳ vọng về tương lai và quy mô thị trường cũng ảnh hưởng cầu

Kỳ vọng của người tiêu dùng về giá, thu nhập hoặc điều kiện kinh tế trong tương lai có thể làm thay đổi quyết định mua ở hiện tại.

Nếu người tiêu dùng dự kiến giá một sản phẩm sẽ tăng, họ có thể mua nhiều hơn ngay hôm nay để tránh mức giá cao hơn sau đó. Nếu dự kiến thu nhập giảm trong tương lai, họ có thể thận trọng hơn với chi tiêu hiện tại.

Bên cạnh kỳ vọng, số lượng người mua cũng ảnh hưởng đến cầu thị trường. Khi dân số, số hộ gia đình hoặc số người thuộc nhóm khách hàng mục tiêu tăng, tổng cầu thị trường có xu hướng tăng nếu các điều kiện khác không đổi.

Điều này tạo ra sự khác biệt giữa cầu của một cá nhân và cầu thị trường: cầu thị trường là tổng cầu của những người mua tham gia thị trường tại các mức giá khác nhau.

Cầu thị trường là kết quả của nhiều yếu tố tác động đồng thời. Giá của chính hàng hóa chủ yếu làm thay đổi lượng cầu, trong khi thu nhập, thị hiếu, giá hàng hóa liên quan, kỳ vọng và số lượng người mua có thể làm dịch chuyển đường cầu. Phân biệt hai cơ chế này là nền tảng để đánh giá đúng nguyên nhân khiến cầu tăng hoặc giảm.