Chi phí tìm kiếm thông tin ảnh hưởng mua bán thế nào?

Trong mua bán, thông tin không tự xuất hiện đầy đủ và miễn phí. Người mua muốn biết nơi nào bán với giá phù hợp, sản phẩm có chất lượng ra sao và điều kiện giao hàng thế nào phải tìm kiếm. Người bán cũng phải tìm hiểu khách hàng, mức giá thị trường, đối thủ và khả năng thanh toán.

Vì vậy, khi chi phí tìm kiếm thông tin tăng, khả năng so sánh và lựa chọn thường giảm. Khi chi phí này giảm, nhiều phương án giao dịch trở nên dễ tiếp cận hơn, cạnh tranh có thể tăng và những giao dịch trước đây không đáng thực hiện có thể trở nên khả thi.

Chi phí tìm kiếm thông tin thực chất là gì?

Chi phí tìm kiếm thông tin là chi phí phát sinh khi một bên tham gia thị trường cố gắng thu thập thông tin cần thiết để đưa ra quyết định giao dịch.

Có thể hình dung quá trình này gồm ba việc chính:

·         Tìm kiếm người mua hoặc người bán phù hợp

·         Thu thập và so sánh giá, chất lượng, điều kiện giao dịch

·         Kiểm tra độ tin cậy của thông tin trước khi cam kết

Ví dụ, một người mua máy tính không chỉ cần biết giá của một sản phẩm. Họ có thể phải xem nhiều cửa hàng, đối chiếu cấu hình, kiểm tra bảo hành, đọc đánh giá và xác minh chi phí phát sinh. Mỗi hoạt động đều sử dụng thời gian hoặc nguồn lực.

Điểm quan trọng là chi phí tìm kiếm không nhất thiết được trả trực tiếp bằng tiền. Một người có thể không mất phí truy cập website nhưng vẫn phải dành nhiều giờ để so sánh hàng chục lựa chọn. Thời gian đó có giá trị kinh tế vì nó có thể được dùng cho công việc hoặc hoạt động khác.

Chi phí tìm kiếm làm thay đổi quyết định mua và bán như thế nào?

Cơ chế cơ bản là lợi ích kỳ vọng từ việc tìm thêm thông tin phải được so với chi phí tìm kiếm thêm.

Nếu việc tìm kiếm thêm có khả năng giúp người mua tiết kiệm hoặc giảm rủi ro nhiều hơn chi phí bỏ ra, họ có động cơ tiếp tục tìm. Ngược lại, khi một vòng tìm kiếm mới chỉ có khả năng tạo ra lợi ích nhỏ, người mua có thể dừng lại và chấp nhận phương án hiện có.

Có thể biểu diễn đơn giản:

Tìm kiếm tiếp khi: lợi ích kỳ vọng từ thông tin mới > chi phí tìm kiếm

Điều này giải thích tại sao người mua không phải lúc nào cũng tìm được mức giá thấp nhất hoặc sản phẩm phù hợp nhất trên thị trường. Họ có thể dừng tìm kiếm trước khi kiểm tra toàn bộ các lựa chọn.

Đối với người bán, logic tương tự cũng tồn tại. Một doanh nghiệp có thể không tìm kiếm mọi khách hàng tiềm năng nếu chi phí tiếp cận và xác minh từng khách hàng quá cao. Do đó, chi phí thông tin ảnh hưởng trực tiếp đến phạm vi thị trường mà mỗi bên thực sự có thể tiếp cận.

Chi phí tìm kiếm cao làm giảm khả năng so sánh và lựa chọn

Khi việc thu thập thông tin tốn kém, người mua thường có xu hướng kiểm tra ít lựa chọn hơn.

Điều này tạo ra một hệ quả quan trọng: giá hoặc điều kiện giao dịch của một người bán không nhất thiết phải là tốt nhất trên toàn thị trường để vẫn có thể bán được hàng. Nếu người mua khó biết các lựa chọn khác, họ có thể giao dịch với phương án đầu tiên đủ phù hợp mà mình tìm thấy.

Ngược lại, khi thông tin dễ tìm và dễ so sánh, người mua có thể nhanh chóng phát hiện sự khác biệt giữa các nhà cung cấp. Người bán khi đó chịu áp lực phải đưa ra mức giá và điều kiện cạnh tranh hơn.

Vì vậy, giảm chi phí tìm kiếm có thể làm thay đổi không chỉ quyết định của từng cá nhân mà còn cả mức độ cạnh tranh trong thị trường.

Chi phí tìm kiếm tác động đến giá và quyền lực thương lượng

Chi phí tìm kiếm có thể tạo ra sự khác biệt giữa giá được quan sát và giá mà người mua có thể tìm thấy nếu tìm kiếm rộng hơn.

Nếu người mua phải bỏ nhiều công sức để so sánh, một chênh lệch giá tương đối nhỏ có thể không đủ để khiến họ chuyển sang người bán khác. Khi đó, người bán có thể duy trì mức giá kém cạnh tranh hơn so với trường hợp người mua dễ dàng so sánh.

Ngược lại, nếu công cụ tìm kiếm, bảng giá, nền tảng thương mại điện tử hoặc hệ thống đánh giá giúp người mua so sánh nhanh, chi phí chuyển đổi giữa các lựa chọn giảm xuống. Người bán phải cạnh tranh trực tiếp hơn về giá, chất lượng và điều kiện giao dịch.

Cơ chế này cũng ảnh hưởng đến quyền lực thương lượng. Một bên càng biết nhiều lựa chọn thay thế, vị thế thương lượng của họ càng có thể tốt hơn. Một bên biết ít và khó kiểm tra lựa chọn thay thế có thể chấp nhận điều kiện kém thuận lợi hơn.

Chi phí tìm kiếm không chỉ ảnh hưởng giá mà còn ảnh hưởng việc giao dịch có xảy ra hay không

Tác động sâu hơn của chi phí tìm kiếm là nó có thể khiến một giao dịch có lợi cho cả hai bên nhưng vẫn không diễn ra.

Giả sử người mua và người bán đều có thể hưởng lợi nếu tìm được nhau. Tuy nhiên, nếu mỗi bên phải tốn quá nhiều thời gian và nguồn lực để xác định đối tác phù hợp, lợi ích còn lại sau chi phí tìm kiếm có thể trở nên quá nhỏ.

Khi đó:

Lợi ích từ giao dịch − chi phí tìm kiếm − các chi phí giao dịch khác ≤ 0

Giao dịch sẽ khó được thực hiện.

Đây là lý do chi phí thông tin có thể làm giảm số lượng giao dịch có khả năng tạo giá trị. Thị trường không chỉ phụ thuộc vào việc có người muốn mua và người muốn bán, mà còn phụ thuộc vào khả năng hai bên tìm thấy nhau và đánh giá được điều kiện trao đổi.

Khi chi phí tìm kiếm thấp, thị trường vận hành khác đi

Việc giảm chi phí tìm kiếm không có nghĩa mọi người sẽ tìm kiếm vô hạn. Thay đổi quan trọng hơn là cùng một lượng thời gian và nguồn lực, người mua có thể kiểm tra nhiều phương án hơn.

Một số cơ chế làm giảm chi phí tìm kiếm gồm:

·         Công cụ so sánh giá

·         Công cụ tìm kiếm và bộ lọc sản phẩm

·         Đánh giá của người dùng

·         Công khai thông tin sản phẩm và điều kiện giao dịch

·         Nền tảng tập trung nhiều người mua và người bán

·         Hệ thống xác minh danh tính, chất lượng hoặc uy tín

Khi các cơ chế này hoạt động tốt, người tham gia thị trường có thể thu thập nhiều thông tin hơn trước khi quyết định.

Tuy nhiên, lượng thông tin lớn không đồng nghĩa với thông tin có giá trị cao. Nếu người mua phải xử lý quá nhiều đánh giá, quảng cáo hoặc dữ liệu không đáng tin cậy, chi phí xác minh lại tăng lên. Vì vậy, khả năng tìm thấy thông tin và khả năng xác định thông tin đáng tin cậy là hai vấn đề khác nhau.

Chi phí tìm kiếm có thể tạo ra đánh đổi giữa tốc độ và chất lượng quyết định

Tìm kiếm thêm thông tin thường giúp quyết định có cơ sở hơn, nhưng tìm kiếm cũng tốn nguồn lực.

Người mua một món hàng giá trị thấp có thể chỉ cần kiểm tra một vài lựa chọn. Trong khi đó, với giao dịch có giá trị lớn hoặc rủi ro cao, việc dành nhiều thời gian xác minh có thể hợp lý hơn.

Do đó, mức tìm kiếm tối ưu phụ thuộc vào:

·         Giá trị của giao dịch

·         Mức độ chênh lệch giữa các lựa chọn

·         Khả năng xảy ra sai lầm

·         Chi phí tìm kiếm thêm thông tin

·         Mức độ quan trọng của chất lượng hoặc điều kiện giao dịch

Nếu lợi ích tiềm năng từ việc tìm kiếm thêm rất nhỏ, tiếp tục tìm kiếm có thể làm lãng phí nguồn lực. Nếu hậu quả của một quyết định sai rất lớn, chi phí tìm kiếm cao hơn vẫn có thể đáng chấp nhận.

Chi phí tìm kiếm cao không phải lúc nào cũng chỉ gây bất lợi

Chi phí tìm kiếm tạo ra ma sát trong thị trường, nhưng nó cũng phản ánh một thực tế: thông tin có giá trị và việc thu thập, kiểm tra thông tin sử dụng nguồn lực.

Vấn đề kinh tế không phải là đưa chi phí tìm kiếm về bằng 0 trong mọi trường hợp, mà là giảm những chi phí không cần thiết và bảo đảm nguồn lực được dùng vào thông tin có giá trị.

Ví dụ, một hệ thống chỉ cung cấp thêm hàng nghìn thông tin nhưng không giúp người mua xác định sản phẩm phù hợp có thể không làm quyết định tốt hơn. Ngược lại, một bộ lọc đơn giản nhưng loại bỏ nhanh các lựa chọn không phù hợp có thể tạo ra giá trị lớn vì nó giảm thời gian tìm kiếm thực tế.

Chi phí tìm kiếm thông tin vì thế ảnh hưởng đến mua bán theo một chuỗi khá rõ:

Chi phí tìm kiếm → lượng thông tin được thu thập → khả năng so sánh → lựa chọn thay thế được nhận biết → quyền thương lượng → quyết định giao dịch

Chi phí càng cao, người mua và người bán càng có xu hướng tìm kiếm ít hơn, biết ít hơn về các phương án thay thế và có thể bỏ qua những giao dịch đáng lẽ tạo ra lợi ích. Khi chi phí giảm, phạm vi lựa chọn mở rộng và cạnh tranh có điều kiện để hoạt động mạnh hơn.

Điều đó cũng cho thấy không nên đánh giá một thị trường chỉ dựa vào số lượng người mua và người bán. Khả năng tiếp cận và kiểm chứng thông tin quyết định các chủ thể có thực sự có thể lựa chọn giữa những phương án đó hay không.