Khối lượng giao dịch phản ánh điều gì về thị trường?

Tuy nhiên, khối lượng không tự cho biết bên mua “nhiều hơn” bên bán. Mỗi giao dịch hoàn tất luôn có cả người mua và người bán. Vì vậy, muốn đánh giá sức mua, sức bán hoặc ý nghĩa của một biến động, cần đặt khối lượng cạnh diễn biến giá và bối cảnh giao dịch.

Khối lượng giao dịch đo lượng tài sản đã thực sự được trao tay

Với cổ phiếu, khối lượng thường được tính bằng số cổ phiếu đã giao dịch trong một khoảng thời gian. Nasdaq mô tả volume là số cổ phiếu được trao tay giữa người mua và người bán; nếu A bán 100 cổ phiếu cho B thì khối lượng ghi nhận là 100 cổ phiếu, không phải 200.

Đơn vị đo thay đổi theo loại thị trường. Cổ phiếu dùng số cổ phiếu, còn thị trường phái sinh có thể dùng số hợp đồng. CME Group, chẳng hạn, ghi nhận volume của hợp đồng tương lai theo số hợp đồng đã được giao dịch.

Điều này cũng có nghĩa khối lượng đo lượng giao dịch đã khớp, không phải toàn bộ lệnh đang chờ trên thị trường. Một lệnh đặt nhưng chưa được thực hiện chưa tạo ra khối lượng. Đồng thời, volume không phải số người tham gia: một nhà đầu tư có thể thực hiện nhiều giao dịch hoặc một giao dịch có thể bao gồm lượng tài sản rất lớn.

Khối lượng cho thấy cường độ tham gia và mức độ hoạt động của thị trường

Khi nhiều đơn vị tài sản được mua bán thành công trong cùng một khoảng thời gian, thị trường đang xử lý lượng giao dịch lớn hơn. Vì vậy, khối lượng là một chỉ báo trực tiếp về cường độ hoạt động giao dịch.

Ý nghĩa này rõ nhất khi khối lượng hiện tại được so với mức thông thường của chính tài sản. Một phiên có khối lượng gấp nhiều lần bình quân cho thấy mức độ tham gia giao dịch tăng đáng kể; ngược lại, khối lượng thấp hơn nền bình thường cho thấy hoạt động tương đối trầm lắng. CME Group cũng sử dụng volume như một dữ liệu giúp đánh giá mức độ hoạt động của thị trường và mức độ tham gia đi kèm một biến động giá.

Dù vậy, khối lượng tăng không cho biết nguyên nhân tại sao thị trường trở nên sôi động. Hoạt động mạnh có thể xuất hiện trong cả giai đoạn giá tăng, giá giảm hoặc khi hai phía mua bán giao dịch rất quyết liệt nhưng giá chưa hình thành hướng rõ ràng.

Mỗi giao dịch luôn có cả người mua và người bán

Một cách hiểu sai phổ biến là “khối lượng cao nghĩa là có nhiều người mua hơn người bán”. Về cơ chế khớp lệnh, điều đó không chính xác: một giao dịch chỉ hoàn thành khi lượng mua gặp lượng bán tương ứng.

Ví dụ, 500.000 cổ phiếu được giao dịch đồng nghĩa 500.000 cổ phiếu đã chuyển từ phía bán sang phía mua. Không thể lấy con số 500.000 đó để kết luận riêng rằng bên mua hoặc bên bán đông hơn.

Điều cần quan sát là bên nào đang tạo áp lực lên giá. Nếu người mua liên tục chấp nhận mức giá chào bán cao hơn và giá đi lên, áp lực cầu đang thể hiện rõ hơn. Ngược lại, nếu người bán liên tục chấp nhận các mức giá mua thấp hơn khiến giá đi xuống, áp lực bán đang chiếm ưu thế. Khối lượng cho biết quy mô hoạt động đi kèm quá trình đó, còn giá cung cấp thông tin về hướng biến động.

Giá và khối lượng phải được đọc cùng nhau

Khối lượng cho biết mức độ tham gia, trong khi giá cho biết kết quả của tương tác cung cầu. Vì thế, phân tích đồng thời hai dữ liệu cung cấp nhiều thông tin hơn việc nhìn volume riêng lẻ. Trong phân tích kỹ thuật, khối lượng cao hơn mức bình thường thường được dùng để đánh giá mức độ xác nhận của một biến động giá, nhưng không được xem là tín hiệu dự báo chắc chắn.

Giá tăng cùng khối lượng tăng

Khi giá tăng trong lúc khối lượng cũng mở rộng, nhiều giao dịch đang diễn ra trong quá trình thị trường chấp nhận các mức giá cao hơn. Điều này cho thấy đà tăng có sự tham gia rộng hoặc mạnh hơn so với một chuyển động giá diễn ra trên volume thấp.

Đây thường được xem là dấu hiệu củng cố cho biến động tăng, không phải bằng chứng rằng giá chắc chắn tiếp tục tăng. Khối lượng đột biến cũng có thể xuất hiện gần thời điểm một xu hướng đạt cao trào.

Giá giảm cùng khối lượng tăng

Nếu giá giảm trong khi khối lượng cao hơn bình thường, lượng giao dịch lớn đang diễn ra đồng thời với quá trình giá được đẩy xuống thấp hơn. Bối cảnh này thường được diễn giải là áp lực bán đang mạnh và nhiều bên tham gia vào biến động giảm.

Khối lượng ở đây vẫn không phải “số người bán”. Nó cho biết quy mô tài sản được trao tay trong khi giá đang giảm.

Giá biến động nhưng khối lượng thấp

Một mức tăng hoặc giảm giá trên khối lượng thấp có ít hoạt động giao dịch đi kèm hơn. Trong phân tích xu hướng, điều này thường tạo mức xác nhận yếu hơn so với một chuyển động tương tự có volume cao.

Tuy nhiên, không nên suy ra rằng giá nhất định sẽ đảo chiều. Ở những tài sản có thị trường mỏng, chỉ một lượng giao dịch tương đối nhỏ cũng có thể làm giá biến động đáng kể.

Khối lượng tăng mạnh nhưng giá ít thay đổi

Khối lượng lớn không nhất thiết phải tạo ra một xu hướng giá lớn. Nếu lượng giao dịch tăng mạnh nhưng giá vẫn dao động trong vùng hẹp, điều đó có thể phản ánh hoạt động hai chiều lớn: lượng mua đáng kể đang gặp lượng bán tương ứng quanh cùng một vùng giá.

Trường hợp này cho thấy thị trường rất hoạt động nhưng chưa cung cấp đủ căn cứ để kết luận riêng rằng bên mua hoặc bên bán đã kiểm soát hướng giá.

Khối lượng cao thường đi cùng thanh khoản tốt hơn, nhưng không đồng nghĩa

Khối lượng và thanh khoản có quan hệ gần nhau nhưng là hai khái niệm khác nhau. Thanh khoản phản ánh khả năng mua hoặc bán tài sản tương đối dễ dàng mà không phải chấp nhận thay đổi giá quá lớn. FINRA lưu ý rằng chứng khoán có khối lượng giao dịch cao hơn nhìn chung có xu hướng thanh khoản tốt hơn, trong khi giao dịch một lệnh lớn ở chứng khoán có volume thấp có thể khó hơn.

Dù vậy, volume không đo đầy đủ thanh khoản. Chênh lệch giữa giá mua và giá bán, lượng lệnh có sẵn ở các mức giá và điều kiện biến động của thị trường cũng ảnh hưởng đến khả năng thực hiện giao dịch. FINRA cũng xem số lượng lệnh sẵn có là một yếu tố quan trọng đối với thanh khoản.

Vì thế, “khối lượng cao” không nên được chuyển thành kết luận tuyệt đối rằng “thanh khoản chắc chắn tốt”. Trong một giai đoạn biến động mạnh, volume có thể rất lớn nhưng chênh lệch giá mua–bán và mức trượt giá vẫn có thể tăng.

Cao hay thấp phải so với nền khối lượng của chính tài sản

Không có một con số khối lượng tuyệt đối có thể dùng chung để kết luận mọi tài sản đang giao dịch mạnh hay yếu. Một triệu cổ phiếu mỗi phiên có thể rất lớn đối với mã ít được giao dịch nhưng lại thấp đối với một cổ phiếu vốn thường xuyên trao tay hàng chục triệu đơn vị.

Cách đánh giá có ý nghĩa hơn là so khối lượng hiện tại với mức trung bình của các khoảng thời gian tương đương:

Khối lượng tương đối = Khối lượng hiện tại / Khối lượng trung bình tham chiếu

Nếu tỷ lệ bằng 1,0, khối lượng đang xấp xỉ mức nền. Tỷ lệ 1,5 nghĩa là cao hơn khoảng 50% so với nền tham chiếu; tỷ lệ 0,7 nghĩa là thấp hơn khoảng 30%.

Giả sử cổ phiếu A thường giao dịch 200.000 cổ phiếu mỗi ngày nhưng hôm nay đạt 600.000 cổ phiếu, hoạt động đã tăng lên khoảng 3 lần mức thông thường. Cổ phiếu B giao dịch 6 triệu cổ phiếu trong ngày nhưng mức trung bình của nó là 10 triệu, tức chỉ đạt khoảng 0,6 lần mức nền. Xét về con số tuyệt đối, B có volume lớn hơn; xét mức độ bất thường so với chính nó, A lại hoạt động mạnh hơn đáng kể.

Bởi vậy, khi đọc khối lượng giao dịch, câu hỏi hữu ích không chỉ là “bao nhiêu cổ phiếu đã được giao dịch?” mà còn là “con số này cao hay thấp so với hoạt động bình thường của chính tài sản trong khoảng thời gian tương đương?”.

Khối lượng giao dịch là thước đo trực tiếp về lượng tài sản đã được trao tay và cường độ hoạt động của thị trường. Khối lượng tăng so với mức nền cho thấy giao dịch và mức độ tham gia đang mạnh hơn; khối lượng giảm phản ánh hoạt động thưa hơn. Tuy nhiên, volume một mình không xác định bên mua hay bên bán chiếm ưu thế, cũng không tự tạo thành tín hiệu tăng hoặc giảm giá. Để hiểu đúng ý nghĩa của khối lượng, cần đặt nó trong mối quan hệ với giá, mức khối lượng bình thường và điều kiện thanh khoản.