Các hình thức giao dịch được phân loại như thế nào?
Các hình thức giao dịch có thể được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau, trong đó ba tiêu chí quan trọng là cách gặp gỡ giữa các bên, sự tham gia của bên trung gian và phương thức thực hiện giao dịch.
Ba tiêu chí này phản ánh những khía cạnh khác nhau của cùng một giao dịch. Vì vậy, một giao dịch có thể đồng thời thuộc nhiều nhóm, thay vì chỉ được xếp vào một hình thức duy nhất.
Có thể khái quát như sau:
· Theo cách gặp gỡ: Giao dịch trực tiếp hoặc không gặp mặt trực tiếp
· Theo trung gian: Giao dịch trực tiếp giữa các bên hoặc có bên trung gian tham gia
· Theo phương thức thực hiện: Giao dịch trực tiếp theo phương thức truyền thống, giao dịch điện tử hoặc giao dịch kết hợp
Cách phân loại này giúp tránh nhầm lẫn giữa hình thức tổ chức giao dịch và kênh hoặc công cụ được sử dụng để thực hiện giao dịch.
Phân loại theo cách gặp gỡ giữa các bên
Nếu lấy việc các bên có gặp nhau trực tiếp hay không làm tiêu chí, có thể chia thành hai nhóm cơ bản.
Giao dịch trực tiếp là hình thức trong đó các bên gặp nhau để trao đổi, thỏa thuận hoặc thực hiện các bước của giao dịch. Việc gặp mặt tạo điều kiện cho các bên trao đổi thông tin, kiểm tra đối tượng giao dịch hoặc xử lý vấn đề phát sinh ngay trong quá trình làm việc.
Giao dịch không gặp mặt trực tiếp diễn ra khi các bên không cần hiện diện cùng một địa điểm. Việc trao đổi và thực hiện giao dịch có thể được tiến hành thông qua phương tiện liên lạc hoặc công nghệ phù hợp.
Điểm cần lưu ý là tiêu chí này chỉ trả lời câu hỏi các bên có gặp nhau trực tiếp hay không. Nó không đồng nghĩa hoàn toàn với việc giao dịch có sử dụng công nghệ hay có bên trung gian.
Chẳng hạn, một giao dịch có thể không gặp mặt trực tiếp nhưng vẫn được thực hiện hoàn toàn giữa hai bên, không có trung gian.

Phân loại theo sự tham gia của bên trung gian
Theo tiêu chí trung gian, hình thức giao dịch có thể được chia thành giao dịch trực tiếp giữa các bên và giao dịch có bên trung gian tham gia.
Giao dịch trực tiếp là trường hợp các bên liên quan tự trao đổi và thiết lập quan hệ giao dịch với nhau mà không thông qua một chủ thể trung gian giữ vai trò kết nối hoặc hỗ trợ giao dịch.
Giao dịch qua trung gian có sự tham gia của một chủ thể khác giữa các bên giao dịch. Tùy từng trường hợp, trung gian có thể thực hiện chức năng kết nối, cung cấp nền tảng, hỗ trợ trao đổi, tổ chức giao dịch hoặc thực hiện một phần quy trình theo thỏa thuận và quy định áp dụng.
Tiêu chí này quan trọng vì sự xuất hiện của trung gian có thể làm thay đổi cách các bên tiếp cận nhau và cách giao dịch được tổ chức. Tuy nhiên, có trung gian không đồng nghĩa với giao dịch trực tuyến, cũng như giao dịch trực tuyến không nhất thiết phải có trung gian.
Phân loại theo phương thức thực hiện giao dịch
Nếu xét cách giao dịch được tiến hành, có thể phân thành giao dịch theo phương thức truyền thống, giao dịch điện tử và giao dịch kết hợp.
Giao dịch theo phương thức truyền thống chủ yếu sử dụng hình thức trao đổi, xác nhận và thực hiện trực tiếp hoặc thông qua các phương tiện truyền thống. Các bước của giao dịch không phụ thuộc chủ yếu vào hệ thống điện tử để hoàn tất.
Giao dịch điện tử sử dụng phương tiện điện tử để thực hiện một hoặc nhiều khâu của quá trình giao dịch. Việc trao đổi thông tin, gửi yêu cầu, xác nhận hoặc thực hiện các bước liên quan có thể được tiến hành trên môi trường điện tử.
Giao dịch kết hợp sử dụng đồng thời phương thức truyền thống và phương thức điện tử. Một số bước có thể thực hiện trực tuyến, trong khi những bước khác vẫn được thực hiện trực tiếp hoặc bằng phương thức truyền thống.
Điểm khác biệt của tiêu chí này nằm ở cách thức tiến hành giao dịch, chứ không chỉ ở việc các bên có gặp nhau hay có bên trung gian hay không.
Một giao dịch có thể thuộc nhiều hình thức cùng lúc
Các tiêu chí trên không loại trừ lẫn nhau. Một giao dịch cụ thể có thể được mô tả đồng thời theo cả ba tiêu chí.
Ví dụ, một giao dịch có thể có các đặc điểm:
· Các bên không gặp mặt trực tiếp
· Có một bên trung gian tham gia
· Một phần hoặc toàn bộ quy trình được thực hiện bằng phương thức điện tử
Trong trường hợp này, việc phân loại theo từng tiêu chí cho một kết quả khác nhau nhưng vẫn cùng mô tả một giao dịch.
Vì vậy, khi xác định hình thức giao dịch, không nên chỉ dựa vào một dấu hiệu như “trực tuyến” hoặc “có trung gian”. Cách chính xác hơn là xác định lần lượt:
1. Các bên có gặp trực tiếp hay không
2. Có chủ thể trung gian tham gia hay không
3. Giao dịch được thực hiện theo phương thức truyền thống, điện tử hay kết hợp
Cách tiếp cận này giúp phân biệt rõ cách gặp gỡ, cấu trúc trung gian và phương thức thực hiện, đồng thời hạn chế việc dùng các khái niệm này thay thế cho nhau.
Tóm lại, hình thức giao dịch có thể được phân loại theo cách gặp gỡ giữa các bên, sự tham gia của trung gian và phương thức thực hiện. Ba tiêu chí bổ sung cho nhau và có thể được sử dụng đồng thời để mô tả đầy đủ một giao dịch.
