Thu nhập và giá thị trường liên hệ với nhau thế nào?

Với hàng hóa thông thường, thu nhập tăng thường làm cầu tăng, tạo áp lực tăng giá khi các yếu tố khác không đổi. Ngược lại, với một số hàng hóa thứ cấp, thu nhập tăng có thể khiến người tiêu dùng giảm mua, từ đó tạo áp lực giảm giá.

Thu nhập của người mua tác động đến nhu cầu như thế nào?

Thu nhập là một yếu tố quyết định khả năng mua và lựa chọn hàng hóa của người tiêu dùng. Khi thu nhập tăng, người mua có thêm khả năng chi trả, nhưng không phải mọi loại hàng hóa đều được mua nhiều hơn với cùng một mức độ.

Có thể phân biệt hai trường hợp chính:

·         Hàng hóa thông thường: Thu nhập tăng thường làm lượng cầu tăng

·         Hàng hóa thứ cấp: Thu nhập tăng có thể làm lượng cầu giảm khi người tiêu dùng chuyển sang các lựa chọn được xem là phù hợp hơn với mức thu nhập mới

Điểm quan trọng là cần phân biệt thay đổi lượng cầu với thay đổi cầu. Khi thu nhập thay đổi, đường cầu của hàng hóa có thể dịch chuyển, thay vì chỉ tạo ra sự di chuyển dọc theo đường cầu do giá của chính hàng hóa đó thay đổi.

Cơ chế cơ bản có thể khái quát như sau:

Thu nhập thay đổi → khả năng và xu hướng mua thay đổi → cầu thay đổi → giá cân bằng có thể thay đổi

Khi thu nhập tăng, giá thị trường có nhất thiết tăng không?

Không. Chiều hướng tác động phụ thuộc trước hết vào loại hàng hóa và phản ứng của người mua đối với thu nhập.

Đối với hàng hóa thông thường, nếu thu nhập tăng làm cầu tăng trong khi cung chưa thay đổi, điểm cân bằng mới thường có giá cao hơn và sản lượng giao dịch lớn hơn. Đây là trường hợp dễ thấy ở những thị trường mà năng lực cung khó mở rộng ngay trong ngắn hạn.

Tuy nhiên, kết luận này không thể áp dụng cho mọi hàng hóa. Nếu thu nhập tăng khiến cầu đối với một hàng hóa thứ cấp giảm, đường cầu dịch chuyển sang trái. Trong điều kiện cung không đổi, giá cân bằng có thể giảm.

Vì vậy, không nên hiểu đơn giản rằng:

Thu nhập tăng = Giá thị trường tăng

Cách hiểu chính xác hơn là:

Thu nhập thay đổi → cầu thay đổi theo loại hàng hóa → tương tác giữa cầu và cung quyết định giá cân bằng

Vì sao thay đổi thu nhập có thể làm giá thay đổi?

Giá thị trường hình thành từ sự tương tác giữa cung và cầu. Khi thu nhập làm thay đổi cầu, trạng thái cân bằng trên thị trường cũng có thể thay đổi.

Ví dụ, giả sử thu nhập của người mua tăng và nhu cầu đối với một loại hàng hóa thông thường tăng. Nếu lượng hàng mà người bán có thể cung cấp trong ngắn hạn chưa tăng tương ứng, người mua sẽ cạnh tranh để mua lượng hàng có sẵn. Khi đó, mức giá cân bằng có xu hướng tăng.

Nếu người bán có thể nhanh chóng mở rộng sản xuất, phần tăng của cầu có thể được đáp ứng bằng lượng cung bổ sung. Khi đó, giá có thể tăng ít hơn, thậm chí gần như không tăng nếu cung đủ co giãn.

Điều này cho thấy tác động của thu nhập lên giá không chỉ phụ thuộc vào phía cầu. Phía cung quyết định mức độ mà thay đổi nhu cầu được chuyển thành thay đổi giá.

Độ co giãn của cầu theo thu nhập ảnh hưởng thế nào đến giá?

Mức độ phản ứng của cầu trước thay đổi thu nhập được thể hiện qua độ co giãn của cầu theo thu nhập. Chỉ tiêu này cho biết lượng cầu thay đổi tương đối bao nhiêu khi thu nhập thay đổi tương đối.

Về nguyên tắc:

Độ co giãn của cầu theo thu nhập = % thay đổi lượng cầu / % thay đổi thu nhập

Nếu hệ số này dương, hàng hóa có xu hướng là hàng hóa thông thường. Nếu hệ số này âm, hàng hóa có xu hướng là hàng hóa thứ cấp.

Độ lớn của hệ số cũng quan trọng. Nếu cầu phản ứng mạnh với thu nhập, một thay đổi tương đối nhỏ của thu nhập có thể tạo ra thay đổi đáng kể về nhu cầu. Nếu cầu phản ứng yếu, tác động lên nhu cầu sẽ hạn chế hơn.

Tuy nhiên, ngay cả khi cầu thay đổi mạnh, giá vẫn không nhất thiết thay đổi tương ứng. Mức biến động giá còn phụ thuộc vào khả năng phản ứng của nguồn cung.

Cung quyết định mức độ thu nhập tác động đến giá ra sao

Cùng một mức tăng thu nhập có thể tạo ra mức tăng giá rất khác nhau ở các thị trường khác nhau.

Nếu cung có khả năng mở rộng nhanh, doanh nghiệp có thể tăng sản lượng để đáp ứng nhu cầu. Phần lớn tác động của cầu tăng được hấp thụ bằng sản lượng cao hơn, nên áp lực tăng giá có thể tương đối nhỏ.

Ngược lại, nếu cung bị giới hạn trong ngắn hạn bởi năng lực sản xuất, đất đai, công suất hoặc thời gian điều chỉnh, cầu tăng có thể chuyển thành mức tăng giá đáng kể hơn.

Do đó, có thể nhìn quan hệ theo chuỗi:

Thu nhập → Cầu → Tương tác cung – cầu → Giá thị trường

Trong chuỗi này, thu nhập là yếu tố làm thay đổi phía cầu, còn giá cuối cùng được xác định bởi trạng thái cân bằng của cả thị trường.

Khi nào tác động của thu nhập lên giá có thể yếu hoặc ngược chiều?

Tác động có thể yếu khi thay đổi thu nhập không làm cầu thay đổi nhiều hoặc khi nguồn cung có thể đáp ứng nhanh sự gia tăng của nhu cầu.

Tác động cũng có thể ngược chiều khi hàng hóa thuộc nhóm thứ cấp. Trong trường hợp đó, thu nhập tăng có thể khiến người tiêu dùng chuyển sang sản phẩm thay thế hoặc lựa chọn khác, làm cầu đối với hàng hóa ban đầu giảm.

Ngoài ra, không nên quy toàn bộ biến động giá cho thu nhập. Giá thị trường còn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác như chi phí sản xuất, công nghệ, số lượng người mua và người bán, kỳ vọng thị trường và các điều kiện làm thay đổi cung hoặc cầu.

Vì vậy, khi đánh giá một đợt tăng hoặc giảm giá, cần xác định liệu thu nhập có thực sự làm dịch chuyển cầu hay không, sau đó xem xét phản ứng của cung trước sự thay đổi đó.

Khi thu nhập của người mua thay đổi, giá thị trường có thể thay đổi vì thu nhập làm thay đổi nhu cầu đối với hàng hóa. Với hàng hóa thông thường, thu nhập tăng thường làm cầu tăng và có thể đẩy giá cân bằng lên nếu cung chưa điều chỉnh tương ứng. Với hàng hóa thứ cấp, chiều tác động có thể ngược lại. Vì vậy, mối quan hệ giữa thu nhập và giá thị trường cần được hiểu thông qua cơ chế thu nhập → cầu → cung – cầu → giá, thay vì xem thu nhập là yếu tố trực tiếp quyết định giá.