Quy mô thị trường được xác định như thế nào?

Về bản chất, quy mô thị trường trả lời câu hỏi: Trong phạm vi đang xét, có bao nhiêu nhu cầu hoặc hoạt động trao đổi tồn tại và tổng giá trị của chúng là bao nhiêu?

Quy mô thị trường thường được đo bằng những chỉ tiêu nào?

Có thể xác định quy mô thị trường bằng một hoặc nhiều chỉ tiêu, tùy thuộc bản chất của thị trường và mục đích phân tích

·         Giá trị thị trường: Tổng giá trị tiền tệ của hàng hóa hoặc dịch vụ được giao dịch trong kỳ

·         Sản lượng thị trường: Tổng số đơn vị sản phẩm, khối lượng hoặc lượng dịch vụ được tiêu thụ

·         Số lượng khách hàng: Số cá nhân, hộ gia đình hoặc tổ chức có nhu cầu hoặc tham gia giao dịch

·         Số lượng giao dịch: Tổng số lần mua bán, đăng ký, sử dụng hoặc phát sinh hoạt động trao đổi

·         Mức chi tiêu: Tổng số tiền khách hàng chi cho nhóm sản phẩm hoặc dịch vụ trong phạm vi xác định

Các chỉ tiêu này không hoàn toàn thay thế cho nhau. Một thị trường có thể có nhiều khách hàng nhưng giá trị giao dịch thấp, trong khi thị trường khác có ít khách hàng hơn nhưng giá trị mỗi giao dịch rất lớn.

Giá trị thị trường được tính như thế nào?

Khi quy mô được biểu thị bằng tiền, cách tiếp cận cơ bản là xác định tổng giá trị của các giao dịch thuộc phạm vi thị trường

Quy mô thị trường = Tổng số lượng giao dịch hoặc đơn vị tiêu thụ × Giá trị bình quân trên mỗi đơn vị

Ví dụ, nếu một thị trường có 100.000 đơn vị sản phẩm được tiêu thụ trong một năm và giá trị giao dịch bình quân là 500.000 đồng mỗi đơn vị, quy mô thị trường theo giá trị có thể được ước tính là 50 tỷ đồng.

Điểm quan trọng là phạm vi của tử số phải nhất quán với phạm vi của thị trường. Nếu chỉ tính một nhóm khách hàng, một khu vực địa lý hoặc một phân khúc sản phẩm thì kết quả chỉ phản ánh quy mô của phạm vi đó, không phải toàn bộ thị trường.

Quy mô thị trường phụ thuộc vào phạm vi xác định

Một con số về quy mô thị trường chỉ có ý nghĩa khi đi kèm các điều kiện xác định nó. Bốn yếu tố thường cần được làm rõ là:

·         Đối tượng: Sản phẩm, dịch vụ hoặc nhóm nhu cầu nào được tính

·         Địa lý: Một thành phố, quốc gia, khu vực hay toàn cầu

·         Thời gian: Tháng, quý, năm hoặc một giai đoạn cụ thể

·         Đơn vị đo: Đồng tiền, sản lượng, số khách hàng hoặc số giao dịch

Thay đổi một trong các yếu tố này có thể làm thay đổi đáng kể kết quả. Chẳng hạn, quy mô thị trường của một sản phẩm trong phạm vi toàn quốc trong một năm không thể được so sánh trực tiếp với quy mô của một phân khúc tại một thành phố trong một quý nếu chưa chuẩn hóa phạm vi.

Quy mô thị trường khác gì với số lượng khách hàng?

Số lượng khách hàng chỉ là một thành phần có thể dùng để mô tả quy mô thị trường, không phải bản thân quy mô thị trường trong mọi trường hợp.

Quy mô còn phụ thuộc vào tần suất giao dịch và giá trị mỗi giao dịch. Có thể hình dung mối quan hệ đơn giản như sau:

Quy mô giao dịch ≈ Số khách hàng × Tần suất giao dịch × Giá trị bình quân mỗi giao dịch

Do đó, hai thị trường có cùng 1 triệu khách hàng vẫn có thể có quy mô rất khác nhau nếu một bên có tần suất mua hoặc giá trị giao dịch bình quân cao hơn.

Đây cũng là lý do khi phân tích quy mô thị trường, chỉ sử dụng số lượng khách hàng có thể dẫn đến đánh giá thiếu chính xác về lượng giá trị kinh tế thực sự được trao đổi.

Quy mô thị trường khác gì với thị phần?

Quy mô thị trường phản ánh tổng lượng hoặc tổng giá trị của toàn bộ thị trường trong phạm vi xác định, còn thị phần phản ánh phần mà một doanh nghiệp hoặc thương hiệu chiếm trong tổng thị trường đó.

Có thể biểu diễn mối quan hệ cơ bản:

Thị phần = Quy mô của doanh nghiệp ÷ Tổng quy mô thị trường × 100%

Ví dụ, nếu tổng giá trị thị trường là 1.000 tỷ đồng và một doanh nghiệp tạo ra 100 tỷ đồng doanh thu thuộc cùng phạm vi đo lường, thị phần tương ứng là 10%.

Vì vậy, doanh nghiệp có thể tăng doanh thu nhưng thị phần vẫn giảm nếu toàn bộ thị trường tăng nhanh hơn. Ngược lại, thị phần tăng không nhất thiết đồng nghĩa với quy mô thị trường tăng.

Cần lưu ý gì khi xác định quy mô thị trường?

Một kết quả về quy mô thị trường đáng tin cậy cần bảo đảm đúng phạm vi, đúng đơn vị đo và đúng phương pháp tính. Một số điểm cần kiểm tra gồm:

·         Xác định rõ sản phẩm hoặc nhu cầu nào thuộc thị trường

·         Xác định rõ khu vực địa lý và khoảng thời gian

·         Chọn đơn vị đo phù hợp với bản chất thị trường

·         Phân biệt giá trị giao dịch với số lượng đơn vị tiêu thụ

·         Tránh cộng các nhóm dữ liệu có phạm vi chồng lấn

·         Kiểm tra sự nhất quán giữa dữ liệu khách hàng, giao dịch và giá trị

·         Ghi rõ khi con số là quan sát thực tế hay kết quả ước tính

Giới hạn quan trọng nhất là không có một chỉ tiêu duy nhất phù hợp cho mọi thị trường. Thị trường hàng hóa có thể dễ đo bằng sản lượng và giá trị bán ra, trong khi một số dịch vụ có thể phù hợp hơn với số người dùng, số lượt sử dụng hoặc doanh thu.

Vì vậy, quy mô thị trường nên được hiểu là một đại lượng được xác định theo phạm vi và phương pháp đo cụ thể, thay vì một con số cố định tồn tại độc lập với bối cảnh.

Tóm lại, quy mô thị trường phản ánh lượng hoạt động kinh tế nằm trong một thị trường xác định. Nó có thể được đo bằng giá trị giao dịch, sản lượng, số khách hàng hoặc số giao dịch, trong đó giá trị thị trường thường được xác định từ lượng tiêu thụ và giá trị bình quân. Muốn đọc đúng một con số quy mô thị trường, trước hết cần biết đang đo cái gì, trong phạm vi nào, vào thời điểm nào và bằng đơn vị nào.