Kết hợp nguồn lực kinh tế trong sản xuất như thế nào?

Vì vậy, kết hợp nguồn lực kinh tế về bản chất là xây dựng một hệ thống đầu vào đồng bộ để tạo ra một mức sản lượng xác định. Câu hỏi quan trọng không phải “có bao nhiêu nguồn lực”, mà là “mỗi nguồn lực cần bao nhiêu, chúng phụ thuộc nhau ra sao và nguồn lực nào đang giới hạn năng lực sản xuất”.

Nguồn lực chỉ tạo thành năng lực sản xuất khi được phối hợp với nhau

Trong kinh tế học sản xuất, đầu ra có thể được khái quát bằng một hàm sản xuất:

Q = f(L, K, N, T, O)

Trong đó, Q là sản lượng; L đại diện cho lao động; K là vốn và tư liệu sản xuất; N là tài nguyên hoặc nguyên liệu; T là công nghệ; O phản ánh khả năng tổ chức và phối hợp. Cách biểu diễn này cho thấy sản lượng không phải kết quả riêng của một yếu tố mà phụ thuộc vào tổ hợp các đầu vào.

Ví dụ, một xưởng có máy móc trị giá lớn nhưng thiếu công nhân đủ kỹ năng thì công suất thiết kế của máy không thể chuyển thành sản lượng thực tế. Ngược lại, tăng số lao động trong khi số máy không đổi cũng có giới hạn: đến một thời điểm, nhiều người phải cùng chia sẻ một lượng thiết bị cố định và phần lao động bổ sung tạo ra ngày càng ít sản lượng.

Điều này cho thấy hai đặc điểm quan trọng.

Thứ nhất, nhiều nguồn lực có quan hệ bổ sung. Máy móc cần lao động, vật liệu và năng lượng mới hoạt động; lao động cần công cụ và quy trình để tạo ra sản phẩm.

Thứ hai, một số nguồn lực có thể thay thế một phần cho nhau. Doanh nghiệp có thể sử dụng thiết bị tự động để giảm một số thao tác thủ công, hoặc sử dụng nhiều lao động hơn khi chưa đầu tư máy móc. Tuy nhiên, khả năng thay thế luôn bị giới hạn bởi công nghệ và đặc điểm của sản phẩm.

Do đó, không tồn tại một tỷ lệ kết hợp nguồn lực duy nhất phù hợp với mọi hoạt động sản xuất.

Bắt đầu từ sản lượng và công nghệ rồi mới xác định lượng nguồn lực cần có

Muốn phối hợp nguồn lực hợp lý, trước hết phải xác định đầu ra cần tạo ra và quy trình dùng để tạo ra đầu ra đó.

Giả sử một cơ sở muốn sản xuất 1.000 sản phẩm mỗi ngày. Mục tiêu này phải được chuyển thành yêu cầu của từng công đoạn: một máy xử lý được bao nhiêu sản phẩm mỗi giờ, một người có thể vận hành bao nhiêu máy, mỗi sản phẩm cần bao nhiêu nguyên liệu, thời gian chuyển đổi giữa các công đoạn là bao lâu và hệ thống có thể hoạt động bao nhiêu giờ.

Từ đó mới có thể lần lượt xác định:

·         Lượng nguyên liệu cần thiết theo định mức sản phẩm

·         Công suất máy móc cần đáp ứng lưu lượng sản xuất

·         Số lao động cần thiết để vận hành, kiểm tra và hỗ trợ

·         Nhu cầu vốn để mua đầu vào và duy trì chu kỳ sản xuất

·         Công nghệ, thông tin và năng lực quản lý cần thiết để phối hợp toàn bộ hệ thống

Cách tiếp cận này khác với việc mua từng nguồn lực độc lập rồi tìm cách sử dụng chúng sau đó. Nếu thiết bị được lựa chọn trước khi xác định quy trình, doanh nghiệp có thể gặp tình trạng máy có công suất quá lớn so với lượng nguyên liệu hoặc nhu cầu thị trường. Nếu tuyển lao động trước khi xác định mức độ tự động hóa, cơ cấu nhân sự cũng có thể không phù hợp.

Vì vậy, trình tự hợp lý là:

Đầu ra → Công nghệ → Công đoạn → Yêu cầu nguồn lực → Tổ hợp nguồn lực

Công nghệ nằm ở trung tâm của chuỗi này vì nó quy định mức độ một nguồn lực có thể sử dụng hoặc thay thế nguồn lực khác.

Phải tìm nguồn lực giới hạn thay vì tăng đồng loạt mọi đầu vào

Một sai lầm phổ biến là cho rằng muốn tăng sản lượng thì phải tăng tất cả nguồn lực. Trong thực tế, năng lực của hệ thống thường bị giới hạn bởi một hoặc một số đầu vào cụ thể.

Giả sử một dây chuyền có ba công đoạn với năng lực lần lượt là 120, 80 và 110 sản phẩm mỗi giờ. Nếu sản phẩm bắt buộc phải đi qua cả ba công đoạn thì sản lượng của toàn dây chuyền không thể vượt quá khoảng 80 sản phẩm mỗi giờ, dù hai công đoạn còn lại vẫn còn công suất.

Trong trường hợp đó, bổ sung máy hoặc lao động cho công đoạn đạt 120 sản phẩm mỗi giờ gần như không làm tăng đầu ra chung. Nguồn lực cần được ưu tiên cho công đoạn 80 sản phẩm mỗi giờ vì đây là điểm giới hạn của hệ thống.

Nguyên tắc tương tự áp dụng cho những dạng nguồn lực khác. Nhà máy có thể có đủ thiết bị nhưng bị giới hạn bởi nguyên liệu; có đủ nguyên liệu nhưng thiếu nhân lực kỹ thuật; hoặc có đủ năng lực vật chất nhưng thiếu vốn lưu động để mua đầu vào liên tục.

Bởi vậy, việc kết hợp nguồn lực cần trả lời ba câu hỏi liên tiếp:

1.    Nguồn lực nào đang giới hạn sản lượng?

2.    Nếu bổ sung nguồn lực đó, giới hạn mới sẽ xuất hiện ở đâu?

3.    Phần nguồn lực bổ sung có tạo thêm đầu ra đủ lớn để biện minh cho chi phí hay không?

Đây cũng là lý do tăng một yếu tố đầu vào trong khi giữ các yếu tố khác cố định thường không thể làm sản lượng tăng mãi với cùng một tốc độ. Khi một nguồn lực được bổ sung quá nhiều so với những nguồn lực bổ trợ, hiệu quả của đơn vị bổ sung có xu hướng giảm.

Tổ hợp nguồn lực cần được lựa chọn theo hiệu quả chứ không chỉ theo số lượng

Hai phương án có thể cùng tạo ra một mức sản lượng nhưng sử dụng cơ cấu đầu vào khác nhau.

Chẳng hạn, một công đoạn có thể thực hiện theo phương án sử dụng nhiều lao động và ít máy móc, hoặc đầu tư thiết bị tự động để giảm nhu cầu lao động trực tiếp. Nếu cả hai đều đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, lựa chọn kinh tế phụ thuộc vào chi phí của mỗi tổ hợp và những điều kiện đi kèm.

Có thể khái quát bài toán như sau:

Chọn tổ hợp đầu vào có chi phí phù hợp nhất nhưng vẫn đạt sản lượng, chất lượng và thời gian yêu cầu.

Điều này có nghĩa doanh nghiệp không nên nhìn riêng giá của từng nguồn lực. Một thiết bị đắt hơn có thể làm giảm nhu cầu nhân công, giảm phế phẩm hoặc tăng tốc độ sản xuất. Ngược lại, đầu tư tự động hóa chưa chắc kinh tế nếu sản lượng nhỏ, thiết bị thường xuyên nhàn rỗi hoặc chi phí vận hành và bảo trì lớn.

Khi đánh giá một tổ hợp nguồn lực, cần xem đồng thời:

·         Sản lượng mà tổ hợp có thể tạo ra

·         Tổng chi phí sử dụng nguồn lực

·         Mức sử dụng công suất

·         Yêu cầu về chất lượng

·         Khả năng duy trì nguồn cung đầu vào

·         Mức linh hoạt khi sản lượng thay đổi

Vì thế, “ít nguồn lực nhất” không đồng nghĩa với “hiệu quả nhất”, và “nhiều máy móc hơn” cũng không tự động đồng nghĩa với “năng suất cao hơn”. Hiệu quả xuất hiện khi các đầu vào được phối hợp với tỷ lệ phù hợp với công nghệ và mục tiêu sản xuất.

Các nguồn lực còn phải đồng bộ về thời gian và quy mô

Ngay cả khi tổng lượng nguồn lực đã đủ, sản xuất vẫn có thể bị gián đoạn nếu chúng không xuất hiện đúng lúc và đúng quy mô.

Một doanh nghiệp có đủ nguyên liệu cho cả tháng nhưng giao hàng không đúng thời điểm có thể khiến máy và lao động phải chờ. Tương tự, một dây chuyền có đủ tổng số nhân viên nhưng bố trí thiếu người tại ca cao điểm vẫn làm giảm sản lượng.

Do đó, tổ hợp nguồn lực có ít nhất ba chiều:

Số lượng cho biết cần bao nhiêu đầu vào.

Tỷ lệ cho biết các đầu vào phải tương ứng với nhau như thế nào.

Thời điểm cho biết chúng phải sẵn sàng ở đâu và khi nào.

Ba chiều này phải thống nhất. Nếu một yếu tố bị lệch, phần nguồn lực còn lại có thể trở thành năng lực nhàn rỗi.

Ví dụ, một máy có khả năng hoạt động tám giờ nhưng nguyên liệu chỉ đủ cho bốn giờ thì bốn giờ công suất còn lại chưa tạo ra năng lực sản xuất thực tế. Vì vậy, khi tính năng lực sản xuất, không nên cộng đơn giản lượng máy, người và nguyên liệu đang sở hữu; cần xác định phần nguồn lực có thể đồng thời tham gia vào cùng một quy trình.

Có thể điều chỉnh tổ hợp nguồn lực theo một quy trình thực tế

Việc kết hợp nguồn lực không phải quyết định thực hiện một lần. Khi giá đầu vào, công nghệ, sản lượng mục tiêu hoặc năng lực của một công đoạn thay đổi, tổ hợp thích hợp cũng có thể thay đổi.

Một quy trình thực tế có thể bắt đầu bằng việc xác định sản lượng mục tiêu, sau đó lập sơ đồ các công đoạn cần thiết. Với từng công đoạn, xác định lượng lao động, thiết bị, vật liệu và thời gian cần thiết. Tiếp theo, so sánh năng lực giữa các công đoạn để tìm điểm giới hạn và điều chỉnh nguồn lực tại đó.

Sau khi hệ thống vận hành, cần theo dõi sản lượng thực tế trên mỗi đơn vị đầu vào. Nếu tăng thêm một nguồn lực nhưng sản lượng gần như không tăng, nguyên nhân thường không nằm ở việc “thiếu thêm chính nguồn lực đó” mà có thể nằm ở một yếu tố bổ trợ khác đang trở thành giới hạn.

Ví dụ, trước khi tuyển thêm lao động, cần kiểm tra người hiện tại có đang phải chờ máy hoặc nguyên liệu hay không. Trước khi mua thêm máy, cần xem thiết bị hiện có đã được sử dụng gần hết năng lực chưa. Trước khi tăng lượng nguyên liệu dự trữ, cần xác định dây chuyền có đủ khả năng xử lý lượng nguyên liệu bổ sung hay không.

Cách đánh giá theo toàn hệ thống giúp tránh tình trạng tối ưu từng nguồn lực riêng lẻ nhưng tổng thể sản xuất vẫn kém hiệu quả.

Kết hợp nhiều nguồn lực kinh tế trong một hoạt động sản xuất là quá trình xác định đúng loại đầu vào, lượng cần thiết, tỷ lệ phối hợp và thời điểm sử dụng chúng theo một công nghệ nhất định. Lao động, vốn, máy móc, nguyên liệu và năng lực tổ chức chỉ tạo thành năng lực sản xuất khi chúng có thể cùng tham gia vào một quy trình thống nhất.

Vì vậy, không nên tìm một tỷ lệ nguồn lực cố định cho mọi trường hợp. Cách phù hợp hơn là bắt đầu từ sản lượng và công nghệ, xác định yêu cầu của từng công đoạn, tìm nguồn lực đang giới hạn hệ thống, sau đó điều chỉnh tổ hợp đầu vào dựa trên sản lượng tạo thêm, chi phí và mức độ đồng bộ. Khi các nguồn lực bổ trợ lẫn nhau thay vì dư thừa hoặc cản trở nhau, nguồn lực kinh tế mới thực sự được chuyển hóa thành năng lực sản xuất.