Giá danh nghĩa và giá thực khác nhau thế nào?

Vì vậy, một mức giá có thể tăng về danh nghĩa nhưng không tăng tương ứng về thực. Chẳng hạn, nếu giá một sản phẩm tăng 10% trong khi mức giá chung cũng tăng khoảng 10%, sức mua tương ứng của mức giá đó gần như không thay đổi.

Giá danh nghĩa là gì?

Giá danh nghĩa là số tiền thực tế được dùng để biểu thị giá của hàng hóa hoặc dịch vụ tại một thời điểm nhất định.

Ví dụ, một sản phẩm có giá 50.000 đồng năm nay và 55.000 đồng năm sau thì giá danh nghĩa đã tăng 10%.

Điểm quan trọng là giá danh nghĩa chưa loại bỏ tác động của thay đổi mức giá chung. Do đó, chỉ nhìn vào mức tăng từ 50.000 lên 55.000 đồng chưa thể kết luận rằng giá trị hoặc sức mua của sản phẩm đã tăng 10%.

Giá danh nghĩa thường được sử dụng khi:

·         Ghi nhận giá bán thực tế trên thị trường

·         Tính số tiền người mua phải trả

·         Ghi nhận doanh thu hoặc thu nhập theo đơn vị tiền tệ hiện hành

·         So sánh số tiền tại cùng một thời điểm

Nếu khoảng thời gian so sánh có lạm phát đáng kể, cần tiếp tục điều chỉnh để xác định giá thực.

Giá thực là gì và được xác định như thế nào?

Giá thực là giá danh nghĩa sau khi đã điều chỉnh theo mức giá chung của nền kinh tế, thường thông qua một chỉ số giá và một kỳ cơ sở.

Công thức khái quát là:

Giá thực = Giá danh nghĩa / Chỉ số giá × 100

Trong đó, chỉ số giá được quy đổi với kỳ cơ sở bằng 100.

Ví dụ, giả sử một sản phẩm có:

·         Giá danh nghĩa: 120.000 đồng

·         Chỉ số giá hiện tại: 120

·         Chỉ số giá kỳ cơ sở: 100

Khi đó:

Giá thực = 120.000 / 120 × 100 = 100.000 đồng

Điều này có nghĩa là 120.000 đồng ở thời điểm hiện tại có sức mua tương đương khoảng 100.000 đồng tính theo mặt bằng giá của kỳ cơ sở.

Cách tính này cho thấy giá thực không phải là một mức giá khác đang được niêm yết trên thị trường. Nó là giá danh nghĩa sau khi đã loại bỏ ảnh hưởng của thay đổi mức giá chung.

Giá danh nghĩa và giá thực khác nhau ở điểm nào?

Sự khác biệt cốt lõi nằm ở việc giá có được điều chỉnh theo mức giá chung hay không.

Do đó, khi câu hỏi là “giá đã tăng bao nhiêu tiền?”, giá danh nghĩa thường là thông tin cần xem. Khi câu hỏi là “sau khi tính đến lạm phát, giá trị thực đã thay đổi thế nào?”, cần sử dụng giá thực.

Vì sao giá danh nghĩa tăng nhưng giá thực có thể không tăng?

Cơ chế nằm ở mức giá chung.

Giả sử giá một sản phẩm tăng từ 100 lên 110, tức tăng 10%. Nếu trong cùng thời gian, chỉ số giá chung cũng tăng từ 100 lên 110, thì:

Giá thực = 110 / 110 × 100 = 100

Giá danh nghĩa tăng 10%, nhưng giá thực không thay đổi.

Điều này xảy ra vì toàn bộ mặt bằng giá đã tăng tương ứng. Số tiền lớn hơn trên nhãn giá không đồng nghĩa với việc sản phẩm trở nên đắt hơn khi đo bằng sức mua của đồng tiền.

Ngược lại, nếu giá sản phẩm tăng 8% trong khi mức giá chung tăng 10%, giá thực sẽ giảm:

1,08 / 1,10 − 1 ≈ −1,8%

Nói cách khác, sản phẩm tăng giá về danh nghĩa nhưng lại rẻ hơn tương đối sau khi điều chỉnh theo mức giá chung.

Vì vậy, khi đánh giá thay đổi giá theo thời gian, cần xem đồng thời:

·         Mức thay đổi của giá danh nghĩa

·         Mức thay đổi của chỉ số giá chung

·         Mức giá thực sau điều chỉnh

·         Kỳ cơ sở được sử dụng

Khi nào nên dùng giá danh nghĩa và khi nào nên dùng giá thực?

Giá danh nghĩa phù hợp khi cần biết số tiền thực tế tại thời điểm đó. Ví dụ, giá bán hiện tại của một sản phẩm, tiền lương nhận được trong tháng hoặc doanh thu ghi nhận trong năm đều có thể được biểu thị theo giá trị danh nghĩa.

Giá thực phù hợp hơn khi cần so sánh sức mua hoặc giá trị kinh tế giữa các thời kỳ. Nếu chỉ so sánh các con số danh nghĩa trong một giai đoạn có lạm phát, mức tăng quan sát được có thể phản ánh một phần hoặc phần lớn sự thay đổi của mặt bằng giá chung.

Ví dụ, tiền lương tăng từ 20 triệu lên 22 triệu đồng, tức tăng 10% về danh nghĩa. Nếu mức giá chung cũng tăng 10%, mức tăng tiền lương thực tế gần như bằng 0%. Người lao động nhận được nhiều tiền hơn, nhưng sức mua của khoản tiền đó không tăng tương ứng.

Do đó, giá danh nghĩa trả lời “bao nhiêu tiền theo mặt bằng giá lúc đó”, còn giá thực trả lời “mức đó tương đương bao nhiêu khi đã loại ảnh hưởng của thay đổi mức giá chung”.

Tóm lại, giá danh nghĩa phản ánh mức giá bằng tiền tại thời điểm quan sát, trong khi giá thực điều chỉnh mức giá đó theo mức giá chung để có cơ sở so sánh về sức mua. Vì vậy, giá danh nghĩa tăng không tự động có nghĩa giá thực tăng. Muốn đánh giá thay đổi thực sự, cần đặt mức tăng giá danh nghĩa trong tương quan với mức tăng của mặt bằng giá chung.