Giá bán buôn và giá bán lẻ khác nhau thế nào?

Giá bán buôn và giá bán lẻ khác nhau ở khâu bán

Trong chế độ báo cáo giá thị trường tại Thông tư 55/2011/TT-BTC, Bộ Tài chính mô tả giá bán buôn là mức giá gắn với giao dịch khối lượng lớn để đưa hàng hóa, dịch vụ vào sản xuất, chế biến hoặc bán lại; giá bán lẻ là giá bán trực tiếp cho người tiêu dùng ở khâu lưu thông cuối cùng. Nghị định 09/2018/NĐ-CP, trong phạm vi điều chỉnh đối với hoạt động mua bán hàng hóa của nhà đầu tư nước ngoài và tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, cũng phân biệt bán buôn với bán lẻ theo đối tượng và mục đích giao dịch.

Vì vậy, tiêu chí cốt lõi là vị trí và mục đích của giao dịch trong chuỗi lưu thông. Bán buôn diễn ra trước khâu tiêu dùng cuối, thường giữa nhà sản xuất, nhà phân phối, thương nhân hoặc tổ chức mua để sản xuất, chế biến hay bán lại. Bán lẻ là khâu đưa hàng hóa đến người mua để sử dụng cuối cùng.

Hai chữ “thường” ở các dòng cuối là điều kiện quan trọng: quy mô và mức giá là dấu hiệu phổ biến, không phải tiêu chí tuyệt đối để phân loại giao dịch.

Mua số lượng lớn có phải luôn là mua buôn?

Không. Số lượng lớn có thể giúp người mua nhận mức giá thấp hơn trên mỗi đơn vị, nhưng không tự biến giao dịch thành bán buôn. Điều cần xem trước là hàng được mua để tiếp tục sản xuất, phân phối, bán lại hay để sử dụng cuối cùng.

Chẳng hạn, một cửa hàng lấy 100 hộp sản phẩm để bán lại đang mua ở khâu trước bán lẻ. Ngược lại, một hộ gia đình mua số lượng lớn cùng sản phẩm cho một sự kiện vẫn là người mua cuối; người bán có thể áp dụng chiết khấu số lượng nhưng mục đích của giao dịch không vì thế trở thành bán lại. Trong phạm vi Nghị định 09/2018/NĐ-CP, mục đích tiêu dùng cũng là yếu tố được dùng để nhận diện hoạt động bán lẻ.

Lượng mua lớn thường kéo giá theo đơn vị xuống vì người bán có thể gom hàng theo lô, xử lý ít đơn hàng hơn cho cùng một sản lượng và phân bổ một số chi phí giao dịch trên nhiều đơn vị hàng. Tuy nhiên, không có một ngưỡng chung kiểu “từ 50 hay 100 sản phẩm trở lên là giá buôn” áp dụng cho mọi ngành. Nếu nhà cung cấp đặt mức số lượng tối thiểu để hưởng giá sỉ, đó là điều kiện thương mại của nhà cung cấp, không phải quy tắc phổ quát để định nghĩa bán buôn.

Chi phí ở khâu bán buôn và bán lẻ khác nhau ra sao?

Giá khác nhau vì chức năng mà mỗi khâu phân phối phải thực hiện khác nhau. Một đơn vị bán buôn thường tập trung vào việc đưa lượng hàng lớn từ nhà sản xuất hoặc nguồn cung đến các khách hàng trung gian. Nhà bán lẻ lại phải biến lượng hàng đó thành các giao dịch nhỏ, thuận tiện và sẵn sàng cho người mua cuối. Phần “phục vụ thêm” này làm chi phí trên mỗi đơn vị thường tăng.

Chi phí điển hình ở khâu bán buôn

Khâu bán buôn thường tập trung vào mua hàng theo lô, kho bãi, vận chuyển khối lượng lớn, xử lý đơn hàng B2B và phân phối đến đại lý hoặc điểm bán. Do số lượng trên mỗi giao dịch lớn hơn, chi phí xử lý một đơn hàng có thể được phân bổ trên nhiều đơn vị hàng hơn. Đây là một lý do kinh tế khiến giá theo đơn vị ở khâu buôn thường thấp hơn.

Tuy nhiên, bán buôn không đồng nghĩa với “chi phí thấp trong mọi trường hợp”. Hàng cần bảo quản lạnh, vận chuyển đặc biệt, vốn lưu động lớn hoặc có tỷ lệ hao hụt cao vẫn có thể phát sinh chi phí đáng kể ở chính khâu buôn.

Chi phí tăng thêm ở khâu bán lẻ

Khâu bán lẻ thường phát sinh thêm chi phí cho việc chia nhỏ đơn hàng, mặt bằng hoặc nền tảng bán hàng, nhân viên, trưng bày, thanh toán, đóng gói đơn lẻ, giao hàng chặng cuối, chăm sóc khách hàng, đổi trả và rủi ro tồn kho/hao hụt. Không phải mô hình nào cũng có đủ tất cả các khoản này, nhưng điểm chung là nhà bán lẻ phải phục vụ nhiều giao dịch nhỏ và nhiều nhu cầu riêng lẻ hơn.

Do đó, phần chênh giữa giá buôn và giá lẻ không nên được đọc như “lợi nhuận thuần của nhà bán lẻ”. Trước khi trở thành lợi nhuận, phần chênh đó còn phải bù các chi phí của khâu bán lẻ.

Chênh lệch giá buôn – giá lẻ được hình thành thế nào?

Có thể hình dung cơ chế bằng một công thức minh họa đơn giản:

Giá bán lẻ tham chiếu = Giá mua vào theo mức bán buôn Chi phí bán lẻ phân bổ trên mỗi đơn vị Phần lợi nhuận mục tiêu

Giả sử một nhà bán lẻ mua sản phẩm với giá 80.000 đồng/đơn vị. Chi phí bán lẻ phân bổ cho mỗi đơn vị là 8.000 đồng và phần lợi nhuận mục tiêu là 12.000 đồng. Mức giá bán lẻ tham chiếu khi đó là 100.000 đồng.

Khoảng chênh giữa 100.000 và 80.000 đồng là 20.000 đồng, bằng 25% giá mua buôn. Nhưng 20.000 đồng không phải toàn bộ lợi nhuận: theo giả định của ví dụ, 8.000 đồng dùng để bù chi phí bán lẻ và 12.000 đồng mới là phần lợi nhuận mục tiêu.

Đây là mô hình minh họa, không phải tỷ lệ chuẩn cho thị trường. Khi so sánh thực tế, hai mức giá phải cùng sản phẩm, cùng quy cách, cùng thời điểm và cùng cơ sở thuế/phí. Thông tư 55/2011/TT-BTC cũng yêu cầu trong chế độ thu thập giá thuộc phạm vi của thông tư, các mức giá thị trường được thu thập là giá đã bao gồm VAT nếu có — một ví dụ cho thấy cơ sở thuế phải nhất quán khi đối chiếu giá.

Giá bán lẻ có luôn cao hơn giá bán buôn không?

Không. Giá bán lẻ thường cao hơn giá bán buôn khi so cùng hàng hóa và điều kiện tương đương, vì khâu bán lẻ còn phải bù thêm chi phí phục vụ người mua cuối. Nhưng quan hệ này có thể đảo chiều ở một thời điểm cụ thể.

Tại họp báo thường kỳ quý III/2022, Bộ Công Thương từng nêu trường hợp giá bán buôn xăng dầu có thời điểm cao hơn giá bán lẻ. Bộ cũng giải thích rằng với hàng hóa nói chung, nếu doanh nghiệp đã mua vào ở mức cao nhưng sau đó cầu giảm hoặc cung tăng, họ có thể bán lẻ thấp hơn mức mua trước đó để cạnh tranh hoặc giảm chi phí lưu kho.

Khuyến mại, xả tồn, thay đổi giá đầu vào và độ trễ giữa thời điểm mua với thời điểm bán đều có thể tạo ra ngoại lệ. Vì vậy, nhận định chính xác là: giá bán lẻ thường cao hơn giá bán buôn trên cơ sở so sánh tương đương, nhưng không phải lúc nào cũng cao hơn.

Cách phân biệt nhanh giá bán buôn và giá bán lẻ

Khi gặp một mức giá và cần xác định đó là giá bán buôn hay giá bán lẻ, có thể kiểm tra theo thứ tự sau:

1.    Người mua dùng hàng để làm gì? Nếu hàng được mua để tiếp tục sản xuất, chế biến, phân phối hoặc bán lại, giao dịch nghiêng về khâu bán buôn; nếu hàng đi vào tiêu dùng cuối, giao dịch nghiêng về bán lẻ

2.    Giao dịch nằm ở khâu nào? Khâu trung gian của chuỗi phân phối thường gắn với giá bán buôn; khâu bán trực tiếp cho người dùng cuối gắn với giá bán lẻ

3.    Quy mô và điều kiện giá ra sao? Mua theo lô, chiết khấu số lượng và điều kiện giao nhận đơn giản hơn là dấu hiệu thường thấy ở giá buôn, nhưng chỉ là dấu hiệu bổ trợ

4.    Những chi phí nào còn phải phát sinh sau mức giá đó? Nếu sau khi mua vẫn còn chi phí chia nhỏ, trưng bày, bán hàng, thanh toán, giao hàng cuối và chăm sóc khách, mức giá đầu vào thường chưa phải giá bán lẻ cuối cùng

Cách nhận biết này cũng cho thấy vì sao chỉ nhìn vào con số giá là chưa đủ. Hai mức giá muốn so sánh đúng phải đặt trong cùng bối cảnh hàng hóa, thời điểm, quy cách và điều kiện thuế/phí.

Giá bán buôn và giá bán lẻ khác nhau trước hết ở khâu bán và mục đích của giao dịch, rồi mới thể hiện qua quy mô đơn hàng và mức giá trên mỗi đơn vị. Giá buôn thường xuất hiện trước tiêu dùng cuối, còn giá lẻ gắn với khâu bán cho người sử dụng cuối. Giá lẻ thường cao hơn vì phải bù thêm chi phí của khâu bán lẻ, nhưng phần chênh không đồng nghĩa hoàn toàn với lợi nhuận và không có một tỷ lệ cố định cho mọi mặt hàng. Trong một số điều kiện thị trường, giá bán lẻ vẫn có thể bằng hoặc thấp hơn một mức giá bán buôn.