Vì sao có chênh lệch giá giữa các khu vực?

Về cơ bản, có thể hình dung giá tại một khu vực là kết quả của giá đầu vào hoặc giá tại nguồn chi phí đưa hàng đến khu vực đó các chi phí bán hàng, sau đó tiếp tục chịu tác động của cung và cầu tại địa phương. Vì vậy, khoảng cách địa lý chỉ là một nguyên nhân, không phải nguyên nhân duy nhất.

Chênh lệch giá giữa các khu vực thực chất hình thành như thế nào?

Một hàng hóa có thể có cùng chất lượng và công dụng nhưng được bán với mức giá khác nhau vì giá không chỉ phản ánh bản thân hàng hóa. Giá còn phản ánh điều kiện để hàng hóa xuất hiện và được tiêu thụ tại từng thị trường.

Cơ chế có thể diễn ra theo chuỗi:

Nguồn hàng → chi phí đưa hàng đến khu vực → lượng cung tại địa phương → nhu cầu địa phương → mức độ cạnh tranh → giá bán

Nếu một khu vực ở xa nguồn cung, chi phí vận chuyển và lưu kho có thể làm giá tăng. Nếu khu vực đó lại có nguồn cung dồi dào và nhiều người bán cạnh tranh, mức tăng có thể bị hạn chế.

Ngược lại, một khu vực gần nguồn hàng chưa chắc luôn có giá thấp. Nếu nhu cầu tại đó rất cao hoặc nguồn cung bị hạn chế, người bán vẫn có thể duy trì mức giá cao.

Điều này cho thấy chênh lệch giá giữa các khu vực là kết quả của sự kết hợp giữa yếu tố chi phí và điều kiện thị trường, chứ không đơn thuần là vấn đề địa lý.

Chi phí vận chuyển và phân phối tạo ra chênh lệch giá ra sao?

Khoảng cách giữa nơi sản xuất, nơi cung ứng và nơi tiêu dùng làm phát sinh các chi phí để đưa hàng hóa đến người mua.

Các khoản này có thể gồm:

·         Chi phí vận chuyển

·         Chi phí bốc xếp và trung chuyển

·         Chi phí kho bãi

·         Chi phí bảo quản

·         Hao hụt trong quá trình phân phối

·         Chi phí phân phối và bán hàng

Khi các chi phí này tăng, giá tối thiểu mà người bán cần thu để duy trì hoạt động cũng tăng theo.

Tuy nhiên, chi phí vận chuyển không phải lúc nào cũng tăng tỷ lệ thuận với khoảng cách. Một lô hàng lớn có thể phân bổ chi phí vận chuyển trên nhiều đơn vị sản phẩm, trong khi vận chuyển nhỏ lẻ có thể làm chi phí trên mỗi đơn vị cao hơn. Điều kiện hạ tầng, phương thức vận tải và khả năng kết nối với nguồn hàng cũng làm chi phí giữa các khu vực khác nhau.

Vì vậy, hai địa điểm có khoảng cách tương tự nhau vẫn có thể có mức giá khác nhau nếu chi phí logistics thực tế khác nhau.

Cung và cầu địa phương có thể làm giá lệch khỏi chi phí đưa hàng đến nơi bán

Chi phí tạo ra một phần của mức giá, nhưng cung và cầu quyết định thị trường có thể hấp thụ mức giá đó hay không.

Khi cầu tăng trong khi nguồn cung tại địa phương khó mở rộng, người bán có điều kiện duy trì giá cao hơn. Ngược lại, khi nguồn cung lớn hơn nhu cầu, cạnh tranh để bán hàng có thể tạo áp lực giảm giá.

Cầu

Cung

Khi cầu tăng, giá và số lượng đều tăng.

Dịch chuyển cầu

Dịch chuyển cầu

Dịch chuyển cung

Dịch chuyển cung

Các thanh trượt dịch chuyển cầu và cung sẽ di chuyển các đường cong thị trường và cập nhật mức giá và số lượng cân bằng.

Điểm quan trọng là cung và cầu có tính địa phương. Cùng một sản phẩm nhưng người tiêu dùng ở hai khu vực có thể có quy mô thị trường, thu nhập, thời điểm mua và mức độ sẵn sàng chi trả khác nhau. Đồng thời, lượng hàng có thể cung ứng nhanh cho mỗi khu vực cũng không giống nhau.

Do đó, ngay cả khi chi phí đưa hàng đến hai nơi tương đương, giá vẫn có thể khác nếu điều kiện cung cầu khác biệt đáng kể.

Mức độ cạnh tranh và khả năng thay thế ảnh hưởng đến mức chênh lệch giá

Không phải toàn bộ chênh lệch giữa giá bán và chi phí đều có thể duy trì lâu dài.

Nếu một khu vực có nhiều người bán và người mua dễ dàng chuyển sang sản phẩm hoặc nhà cung cấp khác, người bán khó duy trì mức giá cao hơn đáng kể. Chênh lệch giá khi đó tạo động lực cho người mua tìm nơi có giá thấp hơn hoặc cho người bán tìm cách đưa hàng từ thị trường giá thấp sang thị trường giá cao.

Ngược lại, chênh lệch có thể tồn tại lâu hơn khi:

·         Số lượng người bán hạn chế

·         Hàng hóa khó thay thế

·         Chi phí tìm kiếm và di chuyển cao

·         Hàng hóa khó vận chuyển

·         Thị trường bị phân tách về địa lý

·         Người mua cần hàng ngay tại địa phương

Vì vậy, khả năng arbitrage — mua ở nơi rẻ và bán ở nơi đắt — có thể làm giảm chênh lệch giá, nhưng chỉ khi lợi ích từ chênh lệch đủ lớn để bù các chi phí và rủi ro liên quan.

Khi nào chênh lệch giá giữa các khu vực lớn và khi nào nhỏ?

Chênh lệch giá thường dễ lớn hơn khi nhiều yếu tố cùng đẩy giá theo một hướng.

Ví dụ, một khu vực xa nguồn cung, có chi phí vận chuyển cao, ít nhà bán và nhu cầu tăng mạnh sẽ chịu nhiều áp lực tăng giá cùng lúc.

Ngược lại, chênh lệch có xu hướng nhỏ hơn khi hàng hóa dễ vận chuyển, nguồn cung dồi dào, nhiều người bán cạnh tranh và người mua có thể dễ dàng so sánh hoặc chuyển sang nguồn cung khác.

Có thể nhìn vấn đề qua ba điều kiện:

Do đó, không thể chỉ nhìn vào khoảng cách địa lý để dự đoán khu vực nào có giá cao hơn.

Chênh lệch giá không phải lúc nào cũng do người bán đặt giá tùy ý

Một cách hiểu sai phổ biến là: nếu cùng một hàng hóa có giá khác nhau, nguyên nhân chắc chắn nằm ở việc người bán tại một nơi "bán đắt hơn".

Trên thực tế, giá bán có thể khác ngay từ trước khi hàng hóa đến cửa hàng. Nếu chi phí vận chuyển, kho bãi, phân phối hoặc hao hụt cao hơn, chi phí để đưa cùng một sản phẩm đến thị trường đó cũng đã khác.

Sau đó, điều kiện cung cầu và cạnh tranh tại địa phương tiếp tục quyết định mức giá cuối cùng.

Ngược lại, cũng không nên cho rằng mọi chênh lệch đều được giải thích bằng chi phí. Nếu hai khu vực có chi phí phân phối tương tự nhưng cung cầu hoặc mức độ cạnh tranh khác nhau đáng kể, giá vẫn có thể phân hóa.

Có thể dùng chênh lệch giá để suy ra nguyên nhân không?

Có thể sử dụng chênh lệch giá như một dấu hiệu để tìm nguyên nhân, nhưng không nên kết luận chỉ từ mức giá quan sát được.

Để phân tích, cần tách ít nhất ba nhóm yếu tố:

1.    Chi phí: Hàng hóa được đưa đến khu vực đó với tổng chi phí bao nhiêu

2.    Thị trường: Cung, cầu và mức độ cạnh tranh tại khu vực đó như thế nào

3.    Khả năng kết nối: Người mua và người bán có dễ dàng chuyển sang thị trường hoặc nguồn cung khác hay không

Chẳng hạn, nếu giá ở khu vực A cao hơn khu vực B 10%, chưa thể kết luận rằng người bán ở A có biên lợi nhuận cao hơn 10%. Một phần hoặc toàn bộ mức chênh lệch có thể đến từ chi phí phân phối, điều kiện cung cầu hoặc những rào cản khiến hàng hóa không thể dịch chuyển dễ dàng giữa hai nơi.

Vì vậy, mức chênh lệch giá chỉ cho biết kết quả; muốn biết nguyên nhân phải xem xét cơ chế hình thành giá phía sau.

Một cách tổng quát, chênh lệch giá giữa các khu vực xuất hiện khi tổng chi phí và điều kiện thị trường tại các khu vực không giống nhau. Chi phí vận chuyển và phân phối tạo ra nền tảng cho chênh lệch; cung cầu địa phương quyết định áp lực tăng hoặc giảm; còn cạnh tranh và khả năng chuyển hàng giữa các thị trường quyết định chênh lệch đó có thể duy trì ở mức nào.

Vì thế, cùng một hàng hóa có thể có nhiều mức giá hợp lý ở các khu vực khác nhau. Chỉ khi chi phí kết nối thấp và hoạt động mua bán giữa các khu vực đủ thuận lợi, chênh lệch giá mới có xu hướng bị thu hẹp.