Trẻ em uống trà xanh có tốt không

Trẻ nhỏ không cần uống trà xanh để giải nhiệt, thải độc, tăng sức đề kháng hay chống béo phì. Trà không cung cấp dưỡng chất thiết yếu cho sự phát triển, trong khi caffeine có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ và hành vi; polyphenol trong trà còn có thể cản trở hấp thu sắt nếu uống gần bữa ăn.

Vì vậy, cha mẹ không nên cho trẻ uống trà xanh hằng ngày hoặc dùng trà thay nước lọc. Trẻ càng nhỏ, nhẹ cân, khó ngủ hoặc có nguy cơ thiếu sắt thì càng cần tránh. Với trẻ lớn và thanh thiếu niên, một lượng nhỏ trà loãng thỉnh thoảng có thể không gây vấn đề, nhưng vẫn cần tính tổng caffeine từ mọi nguồn.

Trẻ em uống trà xanh có tốt không?

Câu trả lời phù hợp nhất là: lợi ích chưa đủ rõ để khuyến khích trẻ uống, trong khi rủi ro phụ thuộc khá nhiều vào liều lượng và cơ địa.

Trà xanh chứa catechin, bao gồm EGCG, là những hợp chất chống oxy hóa được nghiên cứu rộng rãi. Tuy nhiên, phần lớn lợi ích thường được nhắc đến như hỗ trợ sức khỏe tim mạch hay chuyển hóa được nghiên cứu ở người trưởng thành, không phải căn cứ để cho trẻ uống trà thường xuyên.

Trong khi đó, caffeine trong trà tác động trực tiếp lên hệ thần kinh. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ cho rằng tránh caffeine là lựa chọn tốt nhất cho trẻ và khuyến nghị ưu tiên nước làm thức uống hằng ngày. Caffeine có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, tâm trạng, tiêu hóa và khả năng học tập.

Một vài ngụm trà loãng không đồng nghĩa trẻ sẽ bị tổn hại. Vấn đề thường xuất hiện khi trà được dùng thường xuyên, pha đậm, uống vào chiều tối, dùng cùng bữa ăn hoặc cộng dồn với trà sữa, chocolate, nước ngọt và các sản phẩm chứa caffeine khác.

Vì sao trẻ nhạy cảm với trà xanh hơn người lớn?

Trẻ có trọng lượng cơ thể thấp hơn nên cùng một lượng caffeine sẽ tạo ra mức phơi nhiễm tính theo kilogram cân nặng cao hơn.

Ví dụ, 40 mg caffeine đối với người trưởng thành 60 kg tương đương khoảng 0,67 mg/kg. Nhưng với trẻ 20 kg, lượng này tương đương 2 mg/kg — cao gấp ba lần xét theo cân nặng.

Ngoài ra, hệ thần kinh của trẻ vẫn đang phát triển, thời gian ngủ cần thiết dài hơn và nhu cầu vi chất cho tăng trưởng cũng cao hơn. Vì vậy, tác động của trà không chỉ được đánh giá bằng việc trẻ có “say trà” hay không, mà còn phải xem xét:

• Trà có làm trẻ ngủ muộn hoặc ngủ không sâu không

• Trẻ có uống trà gần bữa ăn giàu sắt không

• Trà có thay thế nước, sữa hoặc thực phẩm cần thiết không

• Trẻ có dùng thêm nguồn caffeine nào khác trong ngày không

• Trẻ có thiếu máu, lo âu, đau đầu hoặc tim đập nhanh không

Caffeine trong trà xanh ảnh hưởng đến trẻ như thế nào?

Caffeine ngăn chặn hoạt động của adenosine — chất truyền tin góp phần tạo cảm giác buồn ngủ. Vì thế, trẻ có thể cảm thấy tỉnh táo sau khi uống trà nhưng không có nghĩa não và cơ thể đã được nghỉ ngơi đầy đủ.

Tác động thường gặp gồm:

• Khó đi vào giấc ngủ

• Ngủ ít hoặc thức giấc

• Bồn chồn, dễ cáu gắt

• Đau đầu hoặc chóng mặt

• Đau bụng, buồn nôn

• Đi tiểu nhiều

• Tim đập nhanh hoặc hồi hộp

• Mệt mỏi, giảm tập trung vào ngày hôm sau

Caffeine không tạo ra năng lượng mới. Nó chỉ tạm thời làm giảm cảm giác buồn ngủ. Khi trẻ dùng trà để thức khuya học bài, hiệu quả tỉnh táo ngắn hạn có thể phải đánh đổi bằng chất lượng giấc ngủ và khả năng tập trung ngày hôm sau. AAP lưu ý rằng thiếu ngủ có thể ảnh hưởng đến tư duy, tâm trạng, tiêu hóa và kết quả học tập.

Mức nhạy cảm không giống nhau. Có trẻ uống một lượng nhỏ đã khó ngủ, trong khi trẻ khác chưa biểu hiện rõ. Không có triệu chứng ngay lập tức cũng không chứng minh việc uống trà hằng ngày là có lợi.

Một cốc trà xanh chứa bao nhiêu caffeine?

Hàm lượng caffeine thay đổi theo giống trà, lượng lá, nhiệt độ nước, thời gian ngâm và dung tích cốc. Vì thế, không thể đánh giá chỉ dựa trên nhận xét “trà nhạt” hay “trà không đắng”.

FDA Hoa Kỳ đưa ra giá trị điển hình khoảng 37 mg caffeine trong 355 ml trà xanh. Con số thực tế có thể thấp hoặc cao hơn tùy cách pha và sản phẩm.

Sai lầm phổ biến là chỉ tính caffeine trong trà xanh nguyên chất. Một ngày trẻ có thể đồng thời uống trà sữa, ăn chocolate, dùng ca cao hoặc nước ngọt chứa caffeine. Tổng lượng cộng dồn mới là yếu tố cần đánh giá.

Bao nhiêu caffeine là quá nhiều đối với trẻ?

Không có “liều trà xanh tốt cho sức khỏe” được áp dụng chung cho mọi trẻ. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ ưu tiên tránh caffeine ở trẻ em, còn Health Canada sử dụng 2,5 mg caffeine/kg cân nặng/ngày làm mức tối đa khuyến nghị cho trẻ và thanh thiếu niên đến 18 tuổi. Đây là mức trần tham khảo, không phải mục tiêu nên uống đủ mỗi ngày.

Ví dụ, một trẻ 20 kg uống 355 ml trà xanh chứa khoảng 37 mg caffeine đã sử dụng gần ba phần tư mức tối đa tham khảo trong ngày. Nếu trẻ uống thêm trà sữa hoặc ăn nhiều chocolate, tổng lượng có thể tăng đáng kể.

Không nên dựa vào bảng trên để thiết lập “khẩu phần trà hằng ngày”. Trẻ có thể xuất hiện mất ngủ hoặc bồn chồn ở mức thấp hơn, nhất là khi uống vào cuối ngày.

Tanin trong trà có thực sự khiến trẻ thiếu sắt?

Cách nói chính xác hơn là: polyphenol trong trà có thể làm giảm hấp thu sắt không heme, tức loại sắt có nhiều trong đậu, ngũ cốc và rau. Chúng liên kết với sắt trong đường tiêu hóa, khiến cơ thể hấp thu sắt khó hơn.

WHO liệt kê trà trong nhóm thực phẩm có thể làm chậm hấp thu sắt khi dùng cùng thực phẩm giàu sắt. Trẻ nhỏ là nhóm đáng lưu ý vì nhu cầu sắt tăng trong giai đoạn phát triển nhanh; thiếu sắt có thể liên quan đến thiếu máu và suy giảm khả năng nhận thức, học tập.

Điều này không có nghĩa một lần uống trà sau bữa ăn sẽ lập tức gây thiếu máu. Nguy cơ tăng lên khi nhiều yếu tố xuất hiện cùng lúc:

• Uống trà hằng ngày

• Uống trong hoặc ngay sau bữa ăn

• Khẩu phần ít thịt, cá, trứng hoặc thực phẩm giàu sắt

• Trẻ ăn uống kém, kén ăn

• Trẻ đang thiếu sắt hoặc từng bị thiếu máu

• Trẻ uống nhiều sữa nhưng ăn ít thực phẩm đa dạng

Tài liệu của WHO từng khuyến nghị tách trà khỏi bữa ăn khoảng một đến hai giờ để giảm ảnh hưởng đến hấp thu sắt. Tuy nhiên, với trẻ nhỏ hoặc trẻ đang thiếu sắt, không cho uống trà vẫn là lựa chọn đơn giản và an toàn hơn.

Khuyến nghị theo từng độ tuổi

Trẻ dưới 2 tuổi

Không nên cho uống trà xanh. Ở giai đoạn này, thức uống và khẩu phần phải ưu tiên nhu cầu tăng trưởng. Trà không cung cấp năng lượng hay dưỡng chất thiết yếu, nhưng có thể chiếm chỗ của sữa, thức ăn và nước.

Đặc biệt không dùng trà để trị táo bón, hạ sốt, giải nhiệt, làm sạch miệng hoặc giúp trẻ ngủ ngon.

Trẻ từ 2–5 tuổi

Không nên hình thành thói quen uống trà. Trẻ ở nhóm tuổi này có cân nặng thấp, nhu cầu ngủ cao và dễ thiếu sắt nếu khẩu phần không cân đối.

Một vài ngụm ngoài ý muốn thường không phải tình huống nguy hiểm, nhưng không nên biến thành đồ uống thường xuyên hoặc pha vào bình nước mang đến trường.

Trẻ từ 6–12 tuổi

Nước lọc vẫn nên là thức uống chính. Trẻ không cần trà xanh để tăng tập trung hay chống buồn ngủ.

Nếu trẻ lớn thỉnh thoảng thử một lượng nhỏ trà loãng, cần tránh uống gần bữa ăn, vào chiều tối và trong ngày đã dùng sản phẩm chứa caffeine khác. Trẻ khó ngủ, thiếu máu hoặc hồi hộp nên tránh hoàn toàn.

Trẻ từ 13–17 tuổi

Ở tuổi này, vấn đề thực tế thường là trà sữa, matcha, cà phê và nước tăng lực hơn là vài ngụm trà gia đình. Cha mẹ nên giúp trẻ đọc nhãn, tính tổng caffeine và nhận biết mối liên hệ giữa đồ uống buổi chiều với tình trạng khó ngủ.

Không nên dùng trà để thức khuya, nhịn ăn hoặc giảm cân. Việc kiểm soát cân nặng ở tuổi dậy thì cần dựa trên tăng trưởng, dinh dưỡng, vận động và tư vấn chuyên môn, không dựa trên đồ uống kích thích.

Trường hợp nào trẻ không nên uống trà xanh?

Cần đặc biệt thận trọng hoặc tránh trà xanh nếu trẻ:

• Đang thiếu sắt hoặc thiếu máu

• Thường xuyên mất ngủ

• Có lo âu, dễ kích động hoặc hay đau đầu

• Có biểu hiện tim đập nhanh, hồi hộp

• Bị trào ngược hoặc đau dạ dày

• Ăn uống kém, chậm tăng trưởng

• Đang dùng thuốc điều trị

• Có bệnh tim, gan, thận hoặc bệnh mạn tính

• Đã tiêu thụ caffeine từ nguồn khác trong ngày

Không dùng trà xanh để uống thuốc. Các thành phần trong trà có thể ảnh hưởng đến hấp thu hoặc tác dụng của một số loại thuốc; trường hợp trẻ điều trị dài ngày cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.

Nếu trẻ lỡ uống trà xanh, cha mẹ nên làm gì?

Nếu trẻ khỏe mạnh chỉ uống vài ngụm trà loãng và vẫn sinh hoạt bình thường, cha mẹ thường có thể:

1. Ngừng cho trẻ uống thêm

2. Cho trẻ uống nước bình thường

3. Tránh chocolate, ca cao, trà sữa và nguồn caffeine khác trong ngày

4. Theo dõi giấc ngủ, nhịp tim và biểu hiện tiêu hóa

5. Giữ lại chai hoặc bao bì để kiểm tra thành phần

Cần liên hệ cơ sở y tế khi trẻ uống lượng lớn, uống trà cô đặc hoặc xuất hiện:

• Tim đập nhanh rõ rệt

• Run tay, bồn chồn bất thường

• Nôn nhiều

• Đau ngực

• Lú lẫn, yếu bất thường

• Triệu chứng kéo dài hoặc tăng dần

Không tự gây nôn và không dùng thuốc “giải caffeine”. Khi trao đổi với nhân viên y tế, hãy cung cấp loại sản phẩm, lượng đã uống, thời điểm uống, cân nặng của trẻ và hàm lượng caffeine nếu nhãn có ghi.

Những hiểu lầm phổ biến cha mẹ nên tránh

“Trà xanh giúp trẻ giải nhiệt”

Cảm giác mát hoặc dễ chịu không đồng nghĩa với “thải nhiệt” theo nghĩa y khoa. Khi trẻ khát, nước lọc phù hợp hơn. Khi sốt hoặc mất nước, cần bù dịch theo tình trạng, không dùng trà thay dung dịch bù nước.

“Trà xanh giúp thải độc”

Gan, thận, phổi và hệ tiêu hóa đảm nhiệm quá trình chuyển hóa, đào thải. Không có nhu cầu sinh lý nào bắt buộc trẻ phải uống trà để thanh lọc cơ thể.

“Trà loãng thì hoàn toàn không có caffeine”

Pha loãng làm giảm nồng độ nhưng không bảo đảm caffeine bằng không. Tổng lượng còn phụ thuộc vào lượng trà trẻ uống và thời gian ngâm lá.

“Trà xanh chống oxy hóa nên càng uống càng tốt”

Một hợp chất có lợi tiềm năng không đồng nghĩa toàn bộ đồ uống phù hợp với mọi đối tượng. Với trẻ em, lợi ích chưa rõ phải được cân nhắc cùng caffeine, ảnh hưởng hấp thu sắt, đường bổ sung và việc trà chiếm chỗ của đồ uống dinh dưỡng hơn.

“Trà thảo mộc nào cũng an toàn”

“Thảo mộc” không đồng nghĩa với vô hại. Một số loại có thể gây dị ứng, có hoạt tính dược lý hoặc tương tác với thuốc. Không tự pha các loại lá để chữa bệnh cho trẻ khi chưa biết rõ thành phần và liều lượng.

Cha mẹ nên cho trẻ uống gì thay trà xanh?

Nước lọc là lựa chọn chính. Tùy độ tuổi và khẩu phần, trẻ có thể dùng sữa cùng các đồ uống phù hợp theo hướng dẫn dinh dưỡng.

Khi trẻ muốn uống ấm, nước ấm hoặc nước canh nhạt thường đơn giản hơn. Trong một số trường hợp cảm lạnh, AAP đề cập chất lỏng ấm và trà không caffeine như cách bổ sung nước, nhưng đây chỉ là hỗ trợ làm dịu, không phải thuốc điều trị.

Với sản phẩm đóng chai, cha mẹ nên đọc:

• Lượng caffeine trên mỗi khẩu phần và cả chai

• Lượng đường bổ sung

• Dung tích thực tế

• Thành phần chiết xuất trà

• Hướng dẫn độ tuổi

• Các chất kích thích đi kèm

Trẻ em uống trà xanh không nhận được lợi ích thiết yếu nào mà nước lọc, chế độ ăn cân bằng và giấc ngủ đầy đủ không thể đáp ứng tốt hơn. Trong khi đó, caffeine có thể làm trẻ mất ngủ, bồn chồn và tim đập nhanh; polyphenol trong trà có thể giảm hấp thu sắt khi dùng gần bữa ăn.

Do đó, không nên cho trẻ nhỏ uống trà xanh hoặc dùng trà thay nước. Với trẻ lớn, trà loãng chỉ nên xuất hiện không thường xuyên, lượng nhỏ và không dùng vào chiều tối hay gần bữa ăn. Cha mẹ cũng cần tính tổng caffeine từ trà sữa, matcha, chocolate, ca cao và nước ngọt thay vì chỉ xem xét riêng một cốc trà.