Uống trà xanh có giảm huyết áp không

Các nghiên cứu tổng hợp trên người trưởng thành thường ghi nhận huyết áp tâm thu và tâm trương giảm trung bình khoảng 1–2 mmHg sau một thời gian sử dụng trà xanh hoặc sản phẩm chứa catechin. Mức thay đổi này có thể có ý nghĩa đối với sức khỏe cộng đồng, nhưng thường quá nhỏ để người bệnh tự cảm nhận hoặc dựa vào đó để ngừng thuốc.

Hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào huyết áp ban đầu, lượng caffeine, độ đậm của trà, chế độ ăn, cân nặng, giấc ngủ và thuốc đang sử dụng.

Trà xanh có thể giảm huyết áp bao nhiêu?

Không có một con số áp dụng cho tất cả mọi người. Một số thử nghiệm ghi nhận mức giảm gần 1 mmHg, trong khi một số phân tích khác ghi nhận khoảng 2 mmHg. Cũng có nghiên cứu không tìm thấy thay đổi rõ rệt.

Sự khác biệt xuất hiện vì “trà xanh” trong nghiên cứu không hoàn toàn giống nhau. Có thử nghiệm sử dụng nước trà pha, có nghiên cứu dùng bột trà, viên chiết xuất hoặc sản phẩm được chuẩn hóa hàm lượng catechin. Lượng EGCG và caffeine giữa các sản phẩm có thể chênh lệch đáng kể.

Kết quả còn bị ảnh hưởng bởi:

• Mức huyết áp ban đầu

• Tuổi và cân nặng

• Thói quen dùng caffeine

• Lượng muối trong khẩu phần

• Mức độ vận động

• Thuốc điều trị đang sử dụng

• Thời gian duy trì thói quen uống trà

Người có huyết áp hơi cao có thể nhận thấy lợi ích rõ hơn người vốn có huyết áp bình thường. Tuy nhiên, nếu huyết áp thường xuyên ở mức cao, chẳng hạn 150/95 mmHg, uống trà xanh không đủ để đưa chỉ số về mức an toàn.

Vì sao trà xanh có thể tác động đến huyết áp?

Trà xanh được chế biến từ lá Camellia sinensis và chứa catechin, caffeine, L-theanine cùng nhiều polyphenol khác. Tác động đến huyết áp là kết quả tổng hợp của nhiều cơ chế, trong đó có cả yếu tố có lợi và yếu tố có thể làm huyết áp tăng tạm thời.

EGCG hỗ trợ mạch máu giãn tốt hơn

EGCG là catechin được nghiên cứu nhiều nhất trong trà xanh. Hoạt chất này có thể hỗ trợ chức năng nội mô, tức lớp tế bào nằm phía trong thành mạch.

Nội mô khỏe mạnh tạo ra nitric oxide, một phân tử giúp cơ trơn thành mạch thư giãn. Khi mạch máu giãn phù hợp, sức cản đối với dòng máu giảm và huyết áp có thể hạ nhẹ.

Ở người tăng huyết áp, béo phì, đái tháo đường hoặc ít vận động, chức năng nội mô thường suy giảm. Stress oxy hóa làm giảm nitric oxide, khiến mạch khó giãn và tim phải tạo áp lực cao hơn để đẩy máu đi.

Catechin có thể hỗ trợ hạn chế quá trình này. Tuy nhiên, nồng độ EGCG nhận được từ nước trà thông thường thấp hơn nhiều so với hoạt chất trong thuốc, đồng thời khả năng hấp thu thay đổi giữa từng người. Vì vậy, tác dụng thường nhẹ.

Polyphenol giúp giảm stress oxy hóa

Polyphenol trong trà xanh có khả năng tham gia điều hòa phản ứng oxy hóa và viêm. Về lâu dài, điều này có thể hỗ trợ duy trì độ đàn hồi của mạch máu và cải thiện chức năng nội mô.

Tác dụng này không xảy ra ngay lập tức. Uống một tách trà không thể “làm sạch mạch máu” hay đảo ngược tình trạng xơ cứng động mạch. Lợi ích chỉ có thể tích lũy khi thói quen uống trà đi cùng chế độ ăn và sinh hoạt phù hợp.

L-theanine có thể hỗ trợ thư giãn

L-theanine là axit amin tự nhiên trong lá trà, được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ trạng thái thư giãn và giảm căng thẳng.

Ở người có huyết áp tăng khi lo âu, việc ngồi nghỉ và uống một tách trà nhẹ có thể giúp cơ thể ổn định hơn. Tuy nhiên, khó xác định bao nhiêu phần tác dụng đến từ L-theanine và bao nhiêu phần đến từ nghỉ ngơi, hít thở chậm hoặc thói quen thư giãn.

Do đó, L-theanine chỉ nên được xem là yếu tố hỗ trợ, không phải hoạt chất điều trị tăng huyết áp.

Vì sao uống trà xanh đôi khi làm huyết áp tăng?

Nguyên nhân thường là caffeine.

Caffeine kích thích hệ thần kinh, có thể làm tim đập nhanh hơn và khiến huyết áp tăng tạm thời. Phản ứng này rõ hơn ở người hiếm khi uống trà, nhạy cảm với caffeine, đang lo âu, mất ngủ hoặc uống trà quá đậm.

Điều này không mâu thuẫn với tác dụng hỗ trợ lâu dài của polyphenol:

• Trong thời gian ngắn, caffeine có thể làm huyết áp tăng

• Sau nhiều tuần, catechin có thể hỗ trợ chức năng mạch máu

• Ở người quá nhạy caffeine, tác dụng kích thích có thể lấn át lợi ích tiềm năng

Vì vậy, không nên đánh giá trà xanh có hợp với mình hay không bằng cách đo huyết áp ngay sau khi uống.

Trước khi đo huyết áp, nên tránh trà, cà phê, thuốc lá và vận động ít nhất 30 phút. Người đo cần ngồi nghỉ khoảng 5 phút, đặt chân trên sàn, tựa lưng và giữ cánh tay ngang tim.

Ai có thể dùng trà xanh để hỗ trợ kiểm soát huyết áp?

Người có huyết áp hơi cao

Trà xanh không đường có thể là lựa chọn phù hợp cho người đang điều chỉnh lối sống, đặc biệt khi được dùng thay nước ngọt, trà sữa hoặc thức uống nhiều năng lượng.

Lợi ích trong trường hợp này không chỉ đến từ catechin. Việc giảm đường và năng lượng cũng hỗ trợ kiểm soát cân nặng, đường huyết và nguy cơ tim mạch.

Người đã quen với caffeine

Người thường xuyên uống trà và không bị hồi hộp, đau đầu hoặc mất ngủ thường dung nạp caffeine tốt hơn.

Dù vậy, không nên uống trà đậm liên tục trong ngày. Caffeine dùng muộn có thể làm giảm chất lượng giấc ngủ, trong khi mất ngủ kéo dài lại khiến huyết áp khó kiểm soát.

Người đang điều trị tăng huyết áp

Phần lớn người dùng thuốc hạ áp không nhất thiết phải kiêng hoàn toàn trà xanh. Tuy nhiên, cần kiểm tra loại thuốc cụ thể.

Tương tác đáng chú ý đã được ghi nhận với nadolol, một thuốc chẹn beta. Trà xanh có thể làm giảm khả năng hấp thu nadolol và giảm hiệu quả của thuốc. Đây không phải tương tác có thể luôn giải quyết bằng cách uống cách nhau vài giờ.

Người đang dùng nhiều thuốc tim mạch nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi duy trì lượng trà lớn hoặc dùng sản phẩm chiết xuất.

Uống trà xanh bao nhiêu là hợp lý?

Hiện chưa có liều trà xanh tiêu chuẩn được công nhận để điều trị tăng huyết áp. Không thể khẳng định uống đúng hai hoặc ba tách mỗi ngày sẽ giúp tất cả mọi người hạ áp.

Một cách thực tế là bắt đầu bằng một tách trà pha vừa mỗi ngày. Nếu không bị hồi hộp, mất ngủ hoặc khó chịu dạ dày, có thể duy trì khoảng một đến ba tách nhỏ trong ngày.

Đây là lượng tham khảo cho đồ uống thông thường, không phải liều điều trị. Hàm lượng caffeine thay đổi theo:

• Lượng lá trà

• Kích thước tách

• Nhiệt độ nước

• Thời gian ngâm

• Loại trà và cách chế biến

Trà càng đậm chưa chắc càng tốt. Khi dùng nhiều lá hoặc ngâm lâu, lượng catechin có thể tăng nhưng caffeine và chất chát cũng tăng theo.

Uống trà xanh vào thời điểm nào?

Nên ưu tiên buổi sáng hoặc đầu giờ chiều. Người nhạy caffeine có thể tránh uống sau khoảng 14–15 giờ hoặc cách giờ ngủ ít nhất 6 giờ.

Không nên uống trà quá đậm khi bụng đói vì có thể gây cồn cào, buồn nôn hoặc khó chịu vùng thượng vị. Uống sau bữa sáng hoặc giữa hai bữa thường dễ dung nạp hơn.

Không nên uống trà ngay trước khi đo huyết áp. Nếu muốn theo dõi phản ứng của cơ thể, hãy đo vào cùng thời điểm mỗi ngày, trong điều kiện tương tự và không đo ngay sau khi ăn, vận động hoặc uống caffeine.

Cách kiểm tra trà xanh có phù hợp với cơ thể

Thay vì dựa vào cảm giác sau một lần uống, có thể theo dõi trong một đến hai tuần.

Bắt đầu với lượng nhỏ

Dùng một tách trà pha vừa vào buổi sáng. Không thêm nhiều đường và không đồng thời tăng cà phê hoặc nước tăng lực.

Đo huyết áp đúng cách

Mỗi lần nên đo hai lượt, cách nhau khoảng một phút. Ghi lại giá trị trung bình, thời điểm uống trà và triệu chứng nếu có.

Theo dõi triệu chứng

Cần chú ý:

• Hồi hộp hoặc tim đập mạnh

• Run tay, bồn chồn

• Đau đầu

• Khó ngủ

• Cồn cào, buồn nôn

• Chóng mặt khi đứng lên

Nếu các biểu hiện lặp lại sau khi uống, nên giảm độ đậm, giảm số tách hoặc chuyển sang trà khử caffeine.

Không tự điều chỉnh thuốc

Huyết áp có thể thay đổi do giấc ngủ, căng thẳng, thời tiết, bữa ăn hoặc vận động. Một vài số đo thấp hơn không đủ để kết luận trà xanh đã thay thế được thuốc.

Nước trà và viên chiết xuất trà xanh khác nhau thế nào?

Nước trà pha thông thường và chiết xuất trà xanh cô đặc không nên được xem là cùng một sản phẩm.

Viên nang, bột hoặc sản phẩm chứa EGCG cô đặc có thể cung cấp lượng hoạt chất cao trong thời gian ngắn. Các sản phẩm này dễ gây buồn nôn, khó chịu tiêu hóa và tương tác thuốc hơn. Một số trường hợp tổn thương gan hiếm gặp cũng chủ yếu liên quan đến chiết xuất cô đặc.

Vì vậy:

• Không tự dùng viên EGCG để hạ huyết áp

• Không quy đổi liều viên uống thành số tách trà

• Người có bệnh gan nên tránh tự sử dụng

• Không dùng sản phẩm giảm cân chứa trà xanh khi chưa biết rõ thành phần

Nước trà pha vừa thường là lựa chọn thận trọng hơn đối với người muốn bổ sung trà xanh vào chế độ ăn.

Những trường hợp cần hạn chế hoặc thận trọng

Người nhạy cảm với caffeine

Nếu trà gây hồi hộp, lo âu, đau đầu hoặc mất ngủ, lợi ích tiềm năng có thể không đáng kể. Có thể pha loãng hoặc chọn trà khử caffeine.

Người có bệnh gan

Nguy cơ chủ yếu đến từ viên chiết xuất, nhưng người có bệnh gan vẫn nên hỏi bác sĩ trước khi dùng sản phẩm cô đặc.

Người thiếu sắt

Polyphenol có thể làm giảm hấp thu sắt từ thực vật khi uống cùng bữa ăn. Người thiếu máu thiếu sắt nên tránh uống trà ngay trong bữa chính.

Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú

Cần tính tổng lượng caffeine từ trà, cà phê, chocolate và các đồ uống khác. Không nên chỉ tính riêng số tách trà xanh.

Người đang dùng nadolol

Trà xanh có thể làm giảm hấp thu thuốc. Cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ hoặc dược sĩ thay vì tự điều chỉnh thời điểm uống.

Người huyết áp thấp hoặc hay chóng mặt

Nhóm này không nên cố uống trà với mục tiêu hạ huyết áp. Chóng mặt, hoa mắt hoặc ngất cần được tìm nguyên nhân.

Những hiểu lầm thường gặp

Uống càng nhiều trà thì huyết áp càng giảm

Không đúng. Tăng lượng trà có thể làm tăng caffeine, gây mất ngủ và hồi hộp. Nghiên cứu chưa cho thấy uống nhiều hơn chắc chắn tạo mức giảm huyết áp lớn hơn.

Trà càng đặc càng tốt

Không đúng. Trà đậm đồng thời chứa nhiều caffeine và chất chát hơn, trong khi lợi ích không tăng theo tỷ lệ tương ứng.

Trà xanh có thể thay thuốc

Không đúng. Mức giảm trung bình chỉ khoảng 1–2 mmHg, trong khi người tăng huyết áp có thể cần giảm hàng chục mmHg.

Trà xanh tốt cho tất cả mọi người

Không đúng. Phản ứng phụ thuộc vào cơ địa, thuốc, bệnh gan, tình trạng thiếu sắt và độ nhạy với caffeine.

Uống trà xong huyết áp tăng nghĩa là trà hoàn toàn có hại

Chưa chắc. Đó có thể là phản ứng tạm thời với caffeine hoặc kết quả đo chưa đúng. Tuy nhiên, nếu tình trạng lặp lại hoặc đi kèm triệu chứng, nên giảm lượng và hỏi nhân viên y tế.

Làm gì để trà xanh thực sự có ích?

Trà xanh chỉ đóng vai trò nhỏ trong chiến lược kiểm soát huyết áp. Những biện pháp quan trọng hơn gồm:

• Dùng thuốc đúng chỉ định

• Giảm thực phẩm nhiều muối

• Hạn chế đồ ăn chế biến sẵn

• Vận động đều đặn

• Kiểm soát cân nặng

• Ngủ đủ

• Không hút thuốc

• Hạn chế đồ uống có cồn

• Đo huyết áp đúng kỹ thuật

Trà xanh mang lại giá trị thực tế nhất khi được uống không đường và dùng thay thế những thức uống nhiều đường hoặc năng lượng.

Uống trà xanh có thể hỗ trợ giảm nhẹ huyết áp nhờ catechin và polyphenol giúp cải thiện chức năng nội mô. Tuy nhiên, mức giảm trung bình thường chỉ khoảng 1–2 mmHg, trong khi caffeine có thể làm huyết áp tăng tạm thời ở người nhạy cảm.

Cách dùng hợp lý là uống trà pha vừa, bắt đầu với một lượng nhỏ, ưu tiên buổi sáng hoặc đầu giờ chiều và theo dõi phản ứng của cơ thể. Không nên uống trà đậm trước khi đo huyết áp, tự dùng viên chiết xuất EGCG hoặc ngừng thuốc để thay bằng trà xanh.

Trà xanh nên được xem là một phần của lối sống tốt cho tim mạch, không phải phương pháp điều trị độc lập.