Quan sát định tính và định lượng khác nhau thế nào?

Vì vậy, ranh giới quan trọng nhất không nằm ở việc “quan sát cái gì”, mà nằm ở cách biến những gì quan sát được thành dữ liệu.

Quan sát định tính là gì?

Quan sát định tính là cách thu thập dữ liệu bằng việc ghi nhận đặc điểm, diễn biến, hành vi, lời nói, tương tác và bối cảnh theo dạng mô tả thay vì chủ yếu biểu diễn bằng số.

Người quan sát thường chú ý đến những câu hỏi như:

·         Điều gì đang xảy ra?

·         Hành vi diễn ra như thế nào?

·         Người tham gia phản ứng ra sao?

·         Những yếu tố bối cảnh nào đi kèm với hành vi?

·         Có sự thay đổi hoặc khác biệt nào đáng chú ý?

Dữ liệu thu được có thể là ghi chép hiện trường, mô tả hành vi, nội dung lời nói hoặc mô tả hoàn cảnh quan sát.

Đặc điểm của dữ liệu định tính

Dữ liệu định tính thường có những đặc điểm sau:

·         Mang tính mô tả

·         Chú trọng ngữ cảnh

·         Ghi nhận diễn biến và tương tác

·         Có thể chứa nhiều chi tiết mở

·         Khó quy về một con số duy nhất mà không làm mất bớt ý nghĩa

Ví dụ, khi quan sát một lớp học, người nghiên cứu có thể ghi nhận rằng học sinh bắt đầu trao đổi sôi nổi hơn khi giáo viên chuyển từ giảng giải sang thảo luận nhóm. Đây là dữ liệu định tính vì trọng tâm nằm ở diễn biến và đặc điểm của hành vi, không phải số lần xảy ra.

Quan sát định lượng là gì?

Quan sát định lượng là cách thu thập dữ liệu bằng việc đếm, đo, tính tần suất hoặc ghi nhận những giá trị có thể biểu diễn bằng số.

Người quan sát thường quan tâm đến những câu hỏi như:

·         Hành vi xảy ra bao nhiêu lần?

·         Kéo dài bao lâu?

·         Có bao nhiêu người thực hiện hành vi?

·         Tỷ lệ xuất hiện là bao nhiêu?

·         Mức độ hoặc điểm số quan sát được là bao nhiêu?

Dữ liệu có thể được ghi dưới dạng số lần, thời lượng, tỷ lệ, điểm số hoặc các chỉ số đã được quy định trước.

Đặc điểm của dữ liệu định lượng

Dữ liệu định lượng thường có những đặc điểm sau:

·         Có thể đếm hoặc đo

·         Có thể biểu diễn bằng số

·         Dễ tổng hợp thành bảng hoặc chỉ số

·         Có thể so sánh giữa các nhóm hoặc các thời điểm

·         Phù hợp với việc phân tích tần suất và mức độ

Ví dụ, trong cùng lớp học trên, người quan sát có thể ghi nhận học sinh phát biểu 18 lần trong 45 phút, hoặc thời gian thảo luận nhóm kéo dài 12 phút. Đây là dữ liệu định lượng vì thông tin được biểu diễn bằng giá trị số.

Quan sát định tính và định lượng khác nhau ở điểm nào?

Khác biệt cốt lõi giữa hai phương pháp nằm ở dạng dữ liệu và mục tiêu xử lý dữ liệu.

Điểm cần lưu ý là một hành vi có thể được quan sát theo cả hai cách. Chẳng hạn, khi nghiên cứu hành vi phát biểu của học sinh, quan sát định tính có thể mô tả nội dung và cách học sinh tham gia, trong khi quan sát định lượng có thể ghi số lần phát biểu của từng học sinh.

Cùng một hiện tượng có thể thu được hai loại dữ liệu

Sự khác nhau giữa quan sát định tính và định lượng thể hiện rõ nhất khi đặt chúng trên cùng một đối tượng quan sát.

Giả sử cần quan sát mức độ tham gia của học sinh trong giờ học.

Với quan sát định tính, người quan sát có thể ghi nhận:

·         Học sinh chủ động đặt câu hỏi khi giáo viên mở thảo luận

·         Một số học sinh chỉ tham gia khi làm việc theo nhóm

·         Có học sinh thể hiện sự do dự trước khi phát biểu

·         Không khí lớp học thay đổi khi hoạt động chuyển sang thảo luận

Với quan sát định lượng, người quan sát có thể ghi nhận:

·         Một học sinh phát biểu 6 lần

·         Có 24 trên 30 học sinh tham gia hoạt động

·         Tổng thời gian thảo luận là 15 phút

·         80% học sinh thực hiện đúng yêu cầu quan sát

Như vậy, đối tượng quan sát có thể giống nhau nhưng dạng dữ liệu khác nhau. Chính cách ghi nhận quyết định dữ liệu mang tính định tính hay định lượng.

Khi nào nên sử dụng quan sát định tính hoặc định lượng?

Lựa chọn phương pháp nên dựa vào loại thông tin cần thu được.

Quan sát định tính phù hợp khi cần hiểu hành vi trong bối cảnh, khám phá những biểu hiện chưa được xác định rõ từ đầu hoặc tìm hiểu cách một hiện tượng diễn ra.

Quan sát định lượng phù hợp khi cần đo lường một đặc điểm đã được xác định, chẳng hạn tần suất, thời lượng, tỷ lệ hoặc mức độ xuất hiện của hành vi.

Trong nhiều trường hợp, hai cách tiếp cận có thể được kết hợp. Một nghiên cứu có thể vừa ghi nhận học sinh làm gì và phản ứng như thế nào, vừa đếm hành vi đó xuất hiện bao nhiêu lần. Khi đó, dữ liệu số giúp xác định mức độ hoặc tần suất, còn dữ liệu mô tả giúp giải thích bối cảnh và ý nghĩa của kết quả.

Có thể hiểu đơn giản: quan sát định tính trả lời tốt câu hỏi “điều gì đang diễn ra và diễn ra như thế nào?”, còn quan sát định lượng trả lời tốt câu hỏi “điều đó xảy ra bao nhiêu, trong bao lâu hoặc ở mức nào?”. Vì khác nhau ở dạng dữ liệu thu được, hai phương pháp không nhất thiết loại trừ nhau mà có thể được sử dụng riêng hoặc kết hợp tùy mục tiêu nghiên cứu.