Chi phí thực hiện giao dịch ảnh hưởng quyết định thế nào?

Vì vậy, một giao dịch không nên được đánh giá chỉ bằng chênh lệch giữa giá mua và giá bán. Về bản chất, quyết định mua bán phụ thuộc vào lợi ích ròng sau khi tính các chi phí cần thiết để thực hiện giao dịch. Khi chi phí giao dịch tăng, một cơ hội có vẻ có lợi về giá có thể trở nên kém hấp dẫn, thậm chí không còn đáng thực hiện.

Chi phí thực hiện giao dịch gồm những gì?

Trong phân tích kinh tế, chi phí thực hiện giao dịch thường được nhìn rộng hơn khoản phí ghi trực tiếp trên hóa đơn.

Các nhóm phổ biến gồm:

·         Chi phí tìm kiếm: Thời gian và nguồn lực để tìm sản phẩm, giá cả, nhà cung cấp hoặc người mua phù hợp

·         Chi phí thông tin: Chi phí thu thập và kiểm tra thông tin để đánh giá chất lượng, độ tin cậy và điều kiện giao dịch

·         Chi phí thương lượng: Nguồn lực dành cho đàm phán giá, điều khoản, thời hạn và trách nhiệm của các bên

·         Chi phí thực hiện: Chi phí liên quan đến hợp đồng, thanh toán, giao nhận, kiểm tra hoặc hoàn tất giao dịch

·         Chi phí giám sát và thực thi: Nguồn lực để kiểm tra việc thực hiện cam kết và xử lý vi phạm

·         Chi phí do rủi ro và bất định: Tổn thất kỳ vọng khi thông tin không đầy đủ, đối tác không thực hiện đúng cam kết hoặc điều kiện giao dịch thay đổi

Điểm quan trọng là giá của hàng hóa và chi phí thực hiện giao dịch là hai thành phần khác nhau. Một sản phẩm có giá thấp chưa chắc tạo ra lựa chọn tốt nếu để mua được sản phẩm đó, người mua phải mất nhiều thời gian tìm hiểu, thương lượng, kiểm tra hoặc chịu rủi ro cao.

Vì sao chi phí giao dịch làm thay đổi lợi ích ròng?

Cơ chế tác động có thể khái quát như sau:

Lợi ích ròng của giao dịch = Lợi ích kỳ vọng − Giá phải trả − Chi phí thực hiện giao dịch − Chi phí kỳ vọng từ rủi ro

Khi các yếu tố khác không đổi, chi phí thực hiện giao dịch tăng sẽ làm lợi ích ròng giảm.

Ví dụ, một người có thể mua một sản phẩm với mức giá thấp hơn ở nhà cung cấp A. Tuy nhiên, nếu A ở xa, thông tin về chất lượng không rõ ràng và việc xử lý bảo hành khó khăn, người mua phải bỏ thêm thời gian và chấp nhận rủi ro lớn hơn. Khi cộng những chi phí này vào quyết định, lựa chọn A có thể không còn tốt hơn nhà cung cấp B dù giá niêm yết thấp hơn.

Cơ chế này giải thích vì sao giá thấp không tự động đồng nghĩa với giao dịch có lợi. Điều quyết định là tổng nguồn lực phải bỏ ra để biến cơ hội mua bán thành kết quả thực tế.

Chi phí giao dịch cao ảnh hưởng thế nào đến quyết định mua bán?

Người mua có thể từ bỏ giao dịch

Nếu chi phí tìm kiếm, kiểm tra và thương lượng quá lớn so với lợi ích dự kiến, người mua có thể không tiếp tục giao dịch.

Điều này đặc biệt rõ khi giá trị giao dịch nhỏ. Chẳng hạn, nếu một khoản tiết kiệm nhỏ đòi hỏi quá nhiều thời gian để tìm kiếm và so sánh, lợi ích từ mức giá thấp có thể không đủ bù đắp chi phí tìm kiếm.

Người mua có thể chọn phương án đắt hơn

Chi phí giao dịch cũng có thể làm người mua chấp nhận mức giá cao hơn nếu lựa chọn đó giúp giảm thời gian, công sức hoặc rủi ro.

Một nhà cung cấp có giá cao hơn nhưng thông tin rõ ràng, quy trình đơn giản và khả năng xử lý vấn đề tốt có thể tạo ra tổng chi phí thực tế thấp hơn.

Người bán có thể không phục vụ một số giao dịch

Từ phía người bán, chi phí tìm kiếm khách hàng, thương lượng, ký hợp đồng, giao hàng và thu hồi công nợ có thể khiến những giao dịch có giá trị nhỏ trở nên kém hấp dẫn.

Do đó, chi phí giao dịch không chỉ ảnh hưởng đến quyết định của người mua mà còn tác động đến việc người bán có muốn tham gia giao dịch hay không.

Các bên có thể chuyển sang phương án khác

Khi giao dịch trên thị trường trở nên quá tốn kém, các bên có thể tìm cách giảm số lần thương lượng hoặc giảm mức độ phụ thuộc vào giao dịch riêng lẻ. Đây là một trong những ý tưởng quan trọng của kinh tế học chi phí giao dịch, gắn với các nghiên cứu kinh điển của Ronald Coase và Oliver Williamson.

Khi nào chi phí giao dịch có tác động lớn nhất?

Mức độ ảnh hưởng không giống nhau trong mọi giao dịch. Tác động thường lớn hơn khi một hoặc nhiều điều kiện sau xuất hiện:

·         Giá trị giao dịch thấp: Chi phí cố định cho tìm kiếm, thương lượng hoặc kiểm tra chiếm tỷ trọng lớn so với giá trị giao dịch

·         Thông tin không đầy đủ: Người mua hoặc người bán phải bỏ nhiều nguồn lực để xác minh chất lượng và độ tin cậy

·         Giao dịch phức tạp: Có nhiều điều khoản, nhiều bước thực hiện hoặc nhiều bên tham gia

·         Tài sản hoặc dịch vụ có tính đặc thù cao: Việc thay thế đối tác khó khăn làm tăng chi phí thương lượng và giám sát

·         Rủi ro thực hiện lớn: Khả năng vi phạm cam kết hoặc phát sinh tranh chấp khiến các bên phải tăng chi phí kiểm soát

·         Thị trường thiếu minh bạch: Khó so sánh giá, chất lượng hoặc điều kiện giữa các lựa chọn

Ngược lại, khi thông tin dễ tiếp cận, sản phẩm tiêu chuẩn hóa, nhiều đối tác có thể thay thế cho nhau và quy trình giao dịch đơn giản, chi phí thực hiện thường thấp hơn.

Chi phí giao dịch tạo ra những đánh đổi nào?

Giảm chi phí giao dịch không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với lựa chọn tốt hơn. Một bên có thể giảm chi phí kiểm tra bằng cách bỏ qua một số bước thẩm định, nhưng điều đó có thể làm rủi ro tăng lên.

Vì vậy, cần phân biệt giữa chi phí giao dịch và chi phí để kiểm soát rủi ro. Một quy trình kiểm tra kỹ hơn có thể làm giao dịch tốn kém hơn trước mắt nhưng giúp giảm tổn thất kỳ vọng về sau.

Có thể hình dung sự đánh đổi này qua ba yếu tố:

·         Chi phí thực hiện thấp: Giao dịch nhanh và ít nguồn lực

·         Mức độ kiểm soát cao: Thông tin và cam kết được kiểm tra kỹ hơn

·         Rủi ro còn lại: Khả năng xảy ra sai sót, vi phạm hoặc tổn thất sau giao dịch

Tối ưu quyết định mua bán vì thế không có nghĩa là chọn phương án có chi phí giao dịch thấp nhất, mà là chọn phương án tạo ra lợi ích ròng phù hợp nhất với mức rủi ro chấp nhận được.

Cách đánh giá chi phí giao dịch trước khi quyết định mua bán

Một cách thực tế là không chỉ hỏi “Giá bao nhiêu?”, mà đánh giá toàn bộ nguồn lực cần bỏ ra để hoàn tất giao dịch.

Có thể lần lượt xem xét:

1.    Tìm kiếm: Mất bao nhiêu thời gian và công sức để tìm lựa chọn phù hợp?

2.    Thông tin: Cần kiểm tra những gì trước khi tin tưởng chất lượng và điều kiện giao dịch?

3.    Thương lượng: Có phải đàm phán nhiều lần hoặc xử lý nhiều điều khoản không?

4.    Thực hiện: Thanh toán, giao nhận, kiểm tra và hoàn tất giao dịch có phức tạp không?

5.    Sau giao dịch: Nếu xảy ra lỗi, đổi trả, bảo hành hoặc tranh chấp thì phải bỏ thêm nguồn lực bao nhiêu?

6.    Rủi ro: Lựa chọn có chi phí giao dịch thấp hơn có làm rủi ro tăng đáng kể không?

Cách tiếp cận này giúp tránh một sai lầm phổ biến: so sánh giá niêm yết nhưng bỏ qua chi phí để biến mức giá đó thành một giao dịch thực tế.

Chi phí giao dịch không phải lúc nào cũng quyết định một mình

Chi phí thực hiện giao dịch là một yếu tố quan trọng nhưng không phải yếu tố duy nhất. Quyết định mua bán còn phụ thuộc vào giá trị nhận được, chất lượng, mức độ phù hợp, rủi ro và các điều kiện khác của giao dịch.

Do đó, tác động của chi phí giao dịch nên được hiểu theo quan hệ tổng thể: chi phí càng lớn so với lợi ích kỳ vọng thì khả năng giao dịch bị trì hoãn, thay đổi hoặc từ bỏ càng cao. Ngược lại, nếu chi phí thực hiện thấp hoặc được bù đắp bởi lợi ích đủ lớn, giao dịch vẫn có thể được thực hiện.

Khi đánh giá một quyết định mua bán, không nên chỉ nhìn vào giá. Chi phí thực hiện giao dịch làm giảm lợi ích ròng thông qua thời gian, công sức, thông tin, thương lượng, thực hiện và rủi ro. Vì vậy, phương án có giá thấp nhất chưa chắc là phương án có lợi nhất; lựa chọn hợp lý là phương án tạo ra giá trị ròng phù hợp sau khi tính cả chi phí để thực hiện và kiểm soát giao dịch.